وصل و فصل در منظومۀ گرشاسپنامه و داستان بيژن و منيژۀ شاهنامه

مبحث «وصل و فصل» از حساس‌ترين مباحث علم معاني به‌شمار مي‌رود كه در شناخت دقائق نحوي و بلاغيِ آثار ادبي نقشِ بسزايي دارد و همواره ميان بلاغيون سنّتي و مدرن، جايگاه خاصي داشته است. داستان بيژن و منيژۀ شاهنامه و منظومۀ گرشاسپنامه را مي‌توان از برجسته‌ترين آثار حماسي پهلواني در ادبيات فارسي دانست كه ظرفيت‌هاي بسياري را در بررسي تطبيقي بلاغتِ نحوي براي پژوهشگران در انعكاس ويژگي‌هاي دستوري و بلاغيِ دو اثر فراهم خواهند كرد. در اين پژوهش، به‌منظور دريافت مقاصد و معانيِ بلاغيِ نهفته در دو اثر، نوع ساخت واحدهاي معنايي در سطوح مختلف از قبيل: جمله‌واره، جمله، بيت و حتي ابيات با معناي مرتبط و وابسته به هم (موقوف‌المعاني) و تركيب هر يك از اين سطوح، مورد بررسي قرار گرفته است. در اين راستا، با روش توصيفي تحليلي به مطالعۀ انسجام متن از مسير پيوستگي يا گسستگيِ معانيِ بلاغي در هر يك از سطوح مذكور پرداخته و با مشخص نمودن پراكندگي حروف ربط و شناخت انواع آن، كاركرد بلاغي آن‌ها را در دو اثر، مورد بررسي و قياس قرار داده‌ايم. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه فردوسي و اسدي‌توسي، با ايجاد نوعي ارتباط زماني و مكاني و پيوند علّي و معلولي ميان جملات و با بهره‌مندي از انواع حروف ربط همپايه‌ساز و وابسته‌ساز در وصل‌ها و نيز رعايت موازيِ ترتيب زماني و منطقي ميان جملات در فصل‌ها، پيوندي مستحكم و منطقي در متن و انسجام معناييِ ويژه در سلسله روايت رويدادها ايجاد كرده‌اند.