پژوهشي در خاستگاه قالي محرابي سنگسر و انواع آن

شهرستان مهدي‌شهر (سنگسر) واقع در استان سمنان، محل اسكان اقوام سنگسري يكي از ايل‌هاي اصيل ايراني است. بافت قالي در ناحيه سنگسر به دليل زندگي چادرنشيني، قدمتي بسيار كهن داشته ولي بافت قالي شهري به احتمال، قدمتي در حدود صد سال دارد. طرح هاي قالي سنگسر در طول ساليان گذشته متأثر از ذوق، سليقه، شرايط اقليمي و اجتماعي ساكنان اين منطقه بوده و مفاهيم فرهنگي و بومي در تكامل و تنوع طرح، نقش اساسي داشته است. يكي از ويژگي‌هاي قالي سنگسر علي‌رغم داشتن مواد اوليه بومي و پشم هاي خودرنگ، استفاده از طرح و نقش فرشهاي مناطق معتبر فرش‌بافي است كه در كمتر ايل و يا طايفه‌اي مشابه آن را شاهد هستيم. بافندگان سنگسري طرح‌هاي متنوعي همچون چهار فصل، لچك و ترنج، زير خاكي، بته‌اي، تابلو فرش و غيره را بر اساس نقشه و يا با الگوبرداري از پشت فرش‌هاي شهري ديگر مناطق مي‌بافتند. يكي از متنوع‌ترين طرح‌هايي كه در ابعاد و انواع مختلف در اين ناحيه بافته مي‌شود طرح محرابي است. سوال اصلي پژوهش اين است كه طرح محراب به چه صورت‌هايي در منطقه سنگسر بافته مي‌شود و خاستگاه طرح‌هاي بافته شده در قالي هاي محرابي سنگسر به كدام حوزه هاي جغرافيايي برمي‌گردد؟ اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي و به صورت مطالعه ميداني و اسنادي توامان انجام گرفته است و هدف از اجراي آن، علاوه بر آشنايي با شيوۀ فرش‌بافي در منطقۀ سنگسر، معرفي ويژگي‌ها و شناسايي انواع فرش‌هاي محرابي بافته شده، موجود و در دسترس منطقه در يكصد سال اخير است. يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد كه بافندگان محلي بنا به سفارش و يا با الگوبرداري ‌از فرش‌هاي مناطقي همچون قم، اصفهان و كاشان، همدان، راور كرمان و الگوبرداري از زيور آلات سنگسرتوانسته‌اند انواع طرح‌‌هاي محرابي همچون محرابي گلداني- ستون‌دار، درختي- ستون‌دار، درختي- جانوري، گلداني- سروي، گلداني- ترنج‌دار و محرابي دو طرفه- گلداني را با ويژگي‌هاي بومي طراحي و اجرا كنند.