مقايسه تأثير اصلاح‌كننده‌هاي آلي بر ويژگي‌هاي خاك در كاربري‌ كشاورزي

سابقه و هدف: فرسايش خاك از طريق كاهش كربن آلي، تخريب ساختمان و كاهش باروري خاك، كشاورزي پايدار را تهديد مي‌كند. اصلاح‌كننده‌هاي آلي با تأثيري كه بر ويژگي‌هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي خاك دارند، به‌عنوان يك راهكار مناسب در حفاظت خاك و كاهش مصرف كودهاي شيميايي هستند. اين پژوهش با هدف بررسي تأثير اصلاح‌كننده‌هاي آلي بر ويژگي‌هاي فيزيكي‌، شيميايي و زيستي خاك در كاربري كشاورزي انجام گرفت.مواد و روش‎ها: در حوزه رودخانه مرك تعداد 9 كرت (3 تكرار براي هر 3 قطعه) با ابعاد 1 در 2 مترمربع در كاربري كشاورزي ايجاد شد. اصلاح‌كننده‌هاي آلي (شاهد (بدون اصلاح‌كننده)، كود گوسفندي و كمپوست زباله شهري) هركدام به مقدار 1.5 كيلوگرم به كرت‌ها اضافه گرديد. كرت‌ها در تناوب زراعي گندم- آيش- جو قرار داشتند. اصلاح‌كننده‌ها در اول خردادماه اضافه شدند و نمونه‌برداري خاك 3 ماه بعد از اضافه شدن اصلاح‌كننده‌ها، از كرت‌ها صورت گرفت. در طول اين 3 ماه، هر 15 روز يك‌بار كرت‌هاي حاوي اصلاح‌كننده، جهت تأثير بهتر اصلاح‌كننده افزوده شده، به ميزان يكسان مرطوب (60 درصد ظرفيت مزرعه) گرديدند. طرح آزمايشي از نوع بلوك كاملاً تصادفي بود. ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك از جمله جرم مخصوص ظاهري، قابليت هدايت الكتريكي، pH، كربن آلي خاك، فسفر و پتاسيم قابل دسترس، كربن زيست توده ميكروبي، تنفس پايه و تنفس برانگيخته، سهم متابوليكي (qCO2) و فعاليت آنزيم‌هاي اوره آز، اينورتاز و فسفاتاز قليايي، پس از اعمال تيمارهاي آزمايشي اندازه‌گيري شدند.يافته‏ها: نتايج بررسي نشان داد كه كاربرد اصلاح‌كننده‌ها سبب كاهش جرم مخصوص ظاهري و افزايش كربن آلي، pH، قابليت هدايت الكتريكي، مقدار فسفر و پتاسيم قابل دسترس خاك شدند. افزودن اصلاح‌كننده‌ها سبب افزايش كربن زيست‌توده ميكروبي (2.8 برابري در كود گوسفندي و 2.7 برابري در كمپوست زباله) و تنفس پايه (73.7 درصد در كود گوسفندي و 56.7 درصد در كمپوست زباله) و كاهش سهم متابوليكي (40 درصد در كود گوسفندي و 42.2 درصد در كمپوست زباله) نسبت به شاهد شدند. افزودن اصلاح‌كننده‌هاي كود گوسفندي و كمپوست زباله شهري سبب افزايش فعاليت آنزيم‌هاي اينورتاز و فسفاتاز قليايي نسبت به شاهد شدند ولي تأثيري بر فعاليت آنزيم اوره آز نداشتند.نتيجه‏گيري: كاربرد اصلاح‌كننده‌هاي آلي در خاك‌هاي كشاورزي به دليل بهبود ويژگي‌هاي خاك و افزايش ماده آلي و زيست‌توده ميكروبي مي‌تواند موجب افزايش بهره‌وري اين اراضي و افزايش عملكرد محصولات كشاورزي گردد. نتايج مقايسه دو اصلاح ‌كننده آلي حاكي از تأثير بيشتر كود گوسفندي نسبت به كمپوست زباله شهري در بهبود ويژگي خاك است. بايد آزمايش‌هاي ديگري مبني بر تأثير استفاده طولاني‌مدت از اين اصلاح كننده در خاك و همچنين تأثير كمپوست زباله شهري بر ميزان غلظت فلزات سنگين و يا آلودگي‌هاي ديگر انجام شود تا بتوان به‌دقت يكي از اصلاح‌كننده‌ها را براي استفاده گسترده در خاك‌هاي كشاورزي پيشنهاد كرد.