تاثير آهك و خاكستر چوب بر اصلاح pH و ويژگي‌هاي زيستي دو خاك اسيدي

سابقه و هدف: باتوجه به افزايش سطح خاك‌هاي اسيدي در استان گيلان و نياز به يافتن منابعي كه اصلاح اسيديته را در درازمدت ايجاد كنند، در اين پژوهش تاثير خاكستر چوب و آهك بر اصلاح دو خاك اسيدي بررسي شد. از آن‌جا كه در اصلاح درازمدت اسيديته خاك ويژگي‌هاي زيستي نيز اهميت دارند، شاخص‌هاي زيستي خاك نيز پس از افزودن آهك و خاكستر چوب مطالعه شد.مواد و روش‌ها: دو نمونه خاك اسيدي با pH اوليه 5.2 (خاك 1) و 4.3 (خاك 2) از منطقه فومن در استان گيلان نمونه‌برداري شد. بر اساس نياز آهكي محاسبه شده‌ي خاك‌ها و pH كربنات كلسيم و خاكستر چوب، به ترتيب مقدار 4.32 و 7.94، گرم كربنات كلسيم و 7.23 و 13.24 گرم خاكستر چوب به خاك 1 و خاك 2 افزوده شد و مخلوط گرديد تا وزن نهايي 650 گرم شود. خاك‌هاي بدون اصلاح‌كننده نيز به عنوان شاهد در نظر گرفته شدند. انكوباسيون مخلوط‌ها به مدت 6 ماه در رطوبت بهينه حدود 70 درصد ظرفيت مزرعه و دماي آزمايشگاه انجام شد. pH، قابليت هدايت الكتريكي (EC)، كربن آلي (OC)، تنفس پايه ميكروبي (MBR)، كربن زيست‌توده ميكروبي خاك (MBC) و سهم كربن ميكروبي (Cmic) در زمان‌هاي صفر، 2، 7، 14، 28، 42، 56، 86، 116، 146 و 176 روز اندازه‌گيري شد. آزمايش به صورت فاكتوريل-اسپليت در زمان در قالب طرح كاملا تصادفي و در سه تكرار انجام شد. به اين‌صورت كه تركيبي از فاكتورهاي خاك در دو سطح (خاك 1 و 2) و اصلاح كننده در سه سطح (بدون اصلاح‌كننده، آهك و خاكستر چوب) به عنوان كرت اصلي و زمان نمونه‌برداري در 12 سطح به عنوان كرت فرعي در نظر گرفته شد. داده‌ها با نرم افزار SAS آناليز شدند و مقايسه ميانگين‌ها با آزمون توكي (0.05 p ) انجام شد.يافته‌ها: آناليز واريانس داده‌ها نشان داد كه اثر همه فاكتورها و برهم‌كنش آن‌ها بر pH و EC و اثر همه فاكتورها بر OC معني‌دار بود (0.05 p ). زمان مهم‌ترين فاكتور موثر بر شاخص‌هاي زيستي بود. پس از شش ماه انكوباسيون، pH هر دو خاك 1 و 2 در تيمار آهك به طور معني‌داري بيش از تيمار خاكستر چوب بود و به ترتيب به 7 و 7.2 رسيد (0.05p ). اما خاكستر چوب نيز pH را به ترتيب در دو خاك 1 و 2 به 5.7 و 6.3 افزايش داد (0.05p ). روند تغييرات pH نشان داد كه در دوره انكوباسيون، pH در تيمار خاكستر چوب همچنان افزايشي بود در حالي‌كه در تيمار آهك از ماه سوم تقريبا ثابت شد. تاثير آهك بر EC اندكي بيشتر از خاكستر چوب بود. ميانگين OC خاك در تيمار خاكستر چوب بيشتر از آهك بود. در تيمار شاهد و آهك روند تغييرات OC به طور كلي كاهشي بود در حالي‌كه در تيمار خاكستر چوب افزايشي بود. در تيمار خاكستر چوب OC خاك‌ها از 1.4 و g 100g-1 1.7 به g 100g-1 2.06 افزايش يافت. روند تغييرات MBR در هر سه تيمار تقريبا يكسان بود. در طول 6 ماه انكوباسيون نوسان Cmic در تيمار شاهد از همه بيشتر و در تيمار خاكستر چوب از همه كمتر بود. تاثير اصلاح‌كننده‌ها بر ويژگي‌هاي شيميايي خاك‌ها نيز وابستهبود. اما در هر دو خاك روند تغييرات pH تقريبا مانند هم بود و در پايان دوره انكوباسيون به 6.9 رسيد. نتيجه‌گيري: آهك در مقايسه با خاكستر چوب در زمان كوتاه‌تري pH را افزايش داد اما ويژگي‌هاي شيميايي مانند كربن آلي و قابليت هدايت الكتريكي خاك و همچنين ويژگي‌هاي زيستي در تيمار خاكستر چوب وضعيت بهتري داشتند. بنابراين مي‌توان گفت در اصلاح pH خاك‌هاي اسيدي تاثير خاكستر چوب به تدريج پديدار مي‌شود و هم‌زمان مي‌تواند ويژگي‌هاي زيستي را نيز بهبود ببخشد بنابراين با رشد گياهان چندساله در خاك‌هاي اسيدي مي‌تواند سازگارتر باشد.