مطالعه كارايي مصرف نيتروژن و صفات مرتبط با آن در غلات سرمادوست

نيتروژن مهم‌ترين عامل محدودكننده رشد و عملكرد گياهان زراعي، به خصوص غلات است. لذا با هدف بررسي كارايي مصرف نيتروژن و اجزاي آن در غلات مختلف تحت شرايط عدم استفاده از نيتروژن و شرايط مطلوب نيتروژن، آزمايشي مزرعه‌اي به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در 3 تكرار در دانشگاه گنبد كاووس در سال 97-1396 اجرا شد. تيمارهاي آزمايش شامل غلات در 7 سطح شامل گندم نان رقم كوهدشت (Triticum Aestivum L.)، گندم دوروم رقم سيمره (Triticum turgidum L.)، جو شش رديفه رقم صحرا، جو دو رديفه رقم خرم، جو لخت لاين17 (Hordeum vulgare L.)، يولاف زراعي رقم كانادايي (Avena sativa L.) و تريتيكاله رقم جوانيلو (Triticosecale Wittmack L.) و عامل نيتروژن در دو سطح شاهد (صفر) و مطلوب مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه اثر متقابل غلات × نيتروژن بر كارايي بهره‌وري نيتروژن، كارايي جذب نيتروژن، كارايي مصرف نيتروژن، شاخص برداشت نيتروژن، درصد نيتروژن و پروتئين دانه اثر معني‌داري نداشت. اما اثر اصلي نيتروژن و غلات بر كارايي جذب نيتروژن، كارايي مصرف نيتروژن و درصد پروتئين دانه در سطح يك درصد معني‌دار بود. در حالي كه شاخص برداشت تنها تحت تاثير غلات قرار گرفت، همچنين انتقال مجدد نيتروژن تحت تاثير غلات، نيتروژن و اثر متقابل اين دو قرار گرفت. در نهايت نتايج اين آزمايش نشان داد كه در شرايط مطلوب نيتروژن در تمام غلات مورد مطالعه، كارايي مصرف نيتروژن افزايش يافت. كارآيي مصرف نيتروژن متشكل از دو جزء كارآيي جذب نيتروژن و كارآيي بهره‌وري نيتروژن است درنتيجه، افزايش در كارآيي مصرف نيتروژن بيش‌تر به‌دليل بهبود در كارآيي جذب نيتروژن مي‌باشد. همچنين در تمام غلات در شرايط مطلوب نيتروژن درصد پروتئين و عملكرد دانه افزايش يافت كه افزايش درصد پروتئين ناشي افزايش انتقال مجدد نيتروژن بود. از طرفي جو لخت نسبت به ساير غلات از كارايي مصرف نيتروژن بالاتري برخوردار بود.