مقايسهٔ درمان مبتني ‌بر طرحواره‌هاي هيجاني و طرحواره ‌درماني در كاهش نشخوار فكري در بيماران مبتلا به اختلال افسردگي دائم (ديستيميا)

زمينه و هدف: يكي از عواملي كه باعث تداوم افسردگي مي‌شود، نشخوار فكري است. هدف پژوهش حاضر بررسي مقايسهٔ طرحواره‌درماني هيجاني و طرحواره‌درماني در كاهش نشخوار فكري در بيماران مبتلا به اختلال افسردگي دائم (ديستيميا) بود. روش‌بررسي: طرح پژوهش از نوع طرح آزمايشي گسترش‌يافته با پيش‌آزمون و پس‌آزمون و پيگيري چندگروهي بود. نمونهٔ پژوهش را شصت بيمار مبتلا به اختلال افسردگي دائم تشكيل دادند كه به مركز مشاورهٔ روان‌شناختي دولتي بهزيستي شيراز در سال ۹۷-۱۳۹۶ مراجعه كردند. نمونه‌ها از افراد واجد شرايط داوطلب انتخاب شدند كه به‌صورت تصادفي در دو گروه آزمايشي درمان مبتني‌بر طرحواره‌هاي هيجاني و طرحواره‌درماني و يك‌ گروه گواه قرار گرفتند (هر گروه بيست نفر). براي جمع‌آوري داده‌ها مقياس پاسخ توأم با نشخوار فكري (نولن-هاكسما و مارو، ۱۹۹۱) به‌كار رفت. صرفاً براي گروه‌هاي آزمايش، طرحواره‌درماني هيجاني در هشت جلسهٔ نوددقيقه‌اي براساس پروتكل درماني ليهي و همكاران (۲۰۱۱) و طرحواره‌درماني براساس تكنيك‌هاي طرحواره‌درماني يانگ و همكاران (۲۰۰۳) در ده جلسۀ شصت‌دقيقه‌اي اجرا شد. تحليل داده‌ها با استفاده از آزمون‌هاي تحليل واريانس يك‌طرفه، كاي‌اسكوئر، تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر و آزمون تعقيبي بونفروني در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۱ صورت گرفت. مقادير احتمال كمتر از ۰٫۰۵ معنادار در نظر گرفته شد. يافته‌ها: اثر زمان، اثر گروه و اثر متقابل زمان و گروه بر ميانگين نمرات نشخوار فكري معنادار بود (۰٫۰۰۱ p). ميانگين نمرات نشخوار فكري گروه طرحواره‌درماني هيجاني به‌طور معناداري كمتر از گروه‌هاي طرحواره‌درماني (۰٫۰۰۱ p) و گواه (۰٫۰۰۱ p) بود. ميانگين نمرات نشخوار فكري گروه طرحواره‌درماني به‌طور معناداري كمتر از گروه گواه بود (۰٫۰۰۱ p). همچنين تفاوت معناداري در ميانگين نمرات نشخوار فكري بين مراحل پيش‌آزمون و پس‌آزمون (۰٫۰۰۱ p) و پيش‌آزمون و پيگيري (۰٫۰۰۱ p) وجود داشت؛ اما بين مراحل پس‌آزمون و پيگيري تفاوت معنادار مشاهده نشد (۰٫۰۸۲=p). نتيجه‌گيري: براساس يافته‌هاي پژوهش، از درمان مبتني ‌بر طرحواره‌هاي هيجاني و طرحواره‌درماني مي‌توان به ‌عنوان روش‌هايي مؤثر براي كاهش نشخوار فكري در بيماران مبتلا به اختلال افسردگي دائم استفاده كرد؛ اما طرحواره‌درماني هيجاني اثربخشي بيشتري دارد.