مقايسهٔ اثربخشي درمان مبتني ‌بر ذهن ‌آگاهي و توان ‌بخشي شناختي بر دشواري تنظيم هيجان در افراد داراي سوء مصرف مواد

زمينه و هدف: بدتنظيمي هيجان از مشكلات بسيار مهم در روند بهبودي مصرف‌كنندگان مواد است و لازم است در اين زمينه مداخلاتي انجام شود. پژوهش حاضر با هدف مقايسهٔ اثربخشي درمان مبتني‌بر ذهن‌آگاهي و توان‌بخشي شناختي بر دشواري تنظيم هيجان در معتادان شهر تهران انجام شد. روش بررسي: روش پژوهش حاضر، نيمه‌آزمايشي با طرح پيش‌آزمون، پس‌آزمون و پيگيري سه‌ماهه همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماري پژوهش را تمامي افراد مراجعه‌كننده به كلينيك‌هاي تخصصي درمان سوءمصرف مواد شهر تهران در سال ۱۳۹۸ تشكيل دادند. تعداد ۵۴ نفر از داوطلبان واجد شرايط از سه مركز درماني وارد مطالعه شدند. سپس در سه گروه هيجده‌نفرهٔ درمان مبتني‌بر ذهن‌آگاهي، توان‌بخشي شناختي و گواه قرار گرفتند. ابزار پژوهش براي جمع‌آوري داده‌ها در پيش‌آزمون، پس‌آزمون و پيگيري، مقياس دشواري در تنظيم هيجان (گراتز و روئمر، ۲۰۰۴) بود. صرفاً براي گروه‌هاي آزمايش هشت جلسۀ ذهن‌آگاهي و دوازده جلسۀ توان‌بخشي شناختي اجرا شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تحليل واريانس، آزمون كاي‌دو، روش تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر و آزمون تعقيبي بونفروني به‌كمك نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۶ در سطح معناداري ۰٫۰۵ تحليل شد. يافته‌ها: اثر زمان (۰٫۰۰۱ p)، اثر گروه (۰٫۰۲۷=p) و اثر متقابل زمان و گروه (۰٫۰۰۱ p) بر متغير دشواري تنظيم هيجان معنادار بود. هم در گروه‌ ذهن‌آگاهي و هم در گروه توان‌بخشي شناختي، بين ميانگين نمرات متغير دشواري تنظيم هيجان، در پيش‌آزمون با پس‌آزمون تفاوت معنادار مشاهده شد (۰٫۰۰۱ p). در گروه ذهن‌آگاهي بين ميانگين نمرات متغير مذكور در پس‌آزمون با پيگيري تفاوت معناداري مشاهده شد (۰٫۰۰۳=p)؛ اما در گروه توان‌بخشي شناختي در مراحل مذكور تفاوت معناداري يافت نشد. همچنين تفاوت معنادار بين گروه‌هاي مداخله و گروه گواه مشاهده شد (۰٫۰5 p)؛ اما بين دو گروه مداخله تفاوت معنادار وجود نداشت. نتيجه‌گيري: براساس يافته‌هاي پژوهش، مداخلات مبتني‌بر ذهن‌آگاهي و توان‌بخشي شناختي موجب كاهش بدتنظيمي هيجان در افراد داراي سوء مصرف مواد مي‌شود.