پارادوكس صورت‎بندي تغييرات نهادي؛ يك مرور نظام‎مند

«توسعه اقتصادي متوقف بر تغيير و بازسازي نهادي است». سوال اصلي پژوهش اين است كه «نقطه شروع تغيير نهادي كجاست؟ بازيگران اصلي و سازوكار تغيير نهادي چيست؟». بسياري از انديشمندان توسعه پس از رسيدن به اين سؤال متوقف شده‎اند و نظريات انگشت‎شماري درخصوص صورت‎بندي تغيير نهادي مي‎توان يافت. تأكيد بر متغيرهاي برونزا بهعنوان محرك تغيير نهادي، با چالش بيعملي و انتظار براي تغيير متغيرهاي برونزا براساس شانس مواجه مي‎شود. ازسويديگر، تغيير نهادي درون‎زا ني با پارادوكس نظري سواري مجاني مواجه مي‎شود؛ جايي كه براساس تئوري كنش جمعي، دليلي وجود ندارد اعضاي جامعه در فرآيند تغيير نهادي مشاركت كنند؛ ازاين‎رو هر دو رويكردِ حدي، دست‎كم در سطح نظري، با چالش يا تناقض مواجه مي‎شوند. در اين مقاله تلاش شده است با بررسيِ نظام‎مندِ شش نظريه مهم تغيير نهادي (رويكرد تطوري هايك، رويكرد شناختي نورث، نظريه بزنگاه‎هاي كراسنر، رويكرد نهادها به‎مثابه تعادل، رويكرد اقتصاد سياسي عجم‎اوغلو و رويكرد خودآگاهي رودريك) و تحليل آنها، نحوه مواجهه آنها با پارادوكس يادشده ارزيابي شود. نتايج نشان مي‎دهد تحليل ديدگاه‎ها براساس دو عنصرِ «عامل تغيير» و «سازوكار تغيير» نهادي به‎خوبي امكان مقايسه آنها را فراهم مي‎كند و سرانجام اينگونه نتيجه‎گيري شده است كه لحاظ متغير فازي ميزان درونزايي تغييرات نهادي، مي‎تواند موانع نظري و عملي صورت‎بندي تغيير نهادي را برطرف نمايد.