مطالعه و واكاوي نقشمايه هاي آجري در مسجد_مدرسه ملك زوزن شهرستان خواف

آجركاري كه از زمان‌هاي پيش از اسلام، مورد توجه معماران ايراني قرار گرفته بود در دوران سلجوقيان و خوارزمشاهيان به اوج خود رسيد. علاوه بر شكوفايي آجركاري در دوره خوارزمشاهيان، اين دوره را مي‌توان دوره شروع استفاده از آجرهاي لعاب‌دار رنگي در نماي ساختمان دانست. نمونه شاخص و كامل اين نمونه تزيينات را مي‌توان در بناي زوزن خواف مشاهده كرد. آجرهاي تزييني اين بنا شامل بيش از 75 نوع از انواع چينش‌هاي آجري مختلف و تراش‌هاي آجري متنوع با نقوش هندسي، گياهي و كتيبه مي‌باشد كه علي‌رغم اهميت آن در هنر اسلامي، تاكنون مطالعات زيادي بر آن‌ها صورت نگرفته است. بر همين اساس در اين مقاله، سعي بر آن شده است تا به روش توصيفي و با استفاده از مطالعات ميداني و كتابخانه‌اي آجرهاي تزييني با نقوش هندسي اين بنا مورد مطالعه قرار گيرد. اين پژوهش درصدد پاسخگويي به سوالات زير است: تزيينات آجري هندسي بناي ملك زوزن خواف، در چند دسته قابل تقسيم بندي هستند؟ از چه الگوها و تناسبات هندسي، در اين تزيينات بهره گرفته شده است؟ براساس اين مطالعه مشخص گرديد كه تزيينات هندسي آجري اين بنا بسيار غني بوده و بالغ بر 27 نمونه از انواع مختلف نقوش هندسي در آن به اجرا در آمده است. همچنين در اين تزيينات از الگوها و تناسبات دقيق هندسي بهره گرفته شده است كه در خلال متن اصلي به آنها پرداخته خواهد شد.