تغذيه انسان از ماهيان آلوده به فلزات سنگين: يك چالش جدي در راستاي امنيت غذايي بشر

پژوهش حاضر به‌منظور بررسي اثرات منفي ناشي از انباشت فلزات سنگين در ماهيان و همچنين بدن انسان كه به‌واسطه مصرف طولاني‌مدت انسان از ماهيان آلوده حادث مي‌شود، انجام شد. فعاليت‌هاي كشاورزي و صنعتي سهم عمده‌اي در حضور فلزات مختلف از قبيل كادميوم (Cd)، نيكل (Ni)، سرب (Pb)، آرسنيك (As) و جيوه (Hg) در محيط‌هاي آبي دارند. با ورود مستمر اين مواد سمي به اكوسيستم‌هاي آبي، امكان تجمع زيستي فلزات سنگين در بدن آبزيان مختلف به‌ويژه ماهيان فراهم مي‌شود. تجمع زيستي فلزات سنگين توسط ماهيان و توزيع متعاقب آنها در اندام‌هاي بدن در بين گونه‌هاي مختلف، متفاوت است. عوامل متعددي از قبيل جنس، سن، اندازه، چرخه توليدمثل، الگوي شنا، رفتار تغذيه‌اي و موقعيت جغرافيايي مي‌توانند بر جذب فلزات سنگين و تجمع زيستي آنها در بدن ماهيان تأثير بگذارند. بررسي‌ها نشان داد كه بيشتر فلزات سنگين در سطح بسيار اندك براي بدن انسان سمي هستند. در بين فلزات مختلف، جيوه، سرب و كادميوم داراي درجه سميت بالاتري هستند. از جمله مكانيسم‌هاي سميت اين فلزات مي‌توان به توليد راديكال‌هاي آزاد اشاره كرد كه به‌منظور ايجاد استرس اكسيداتيو انجام مي‌شود. علاوه‌بر اين، آسيب به مولكول‌هاي زيستي مانند پروتئين‌ها، ليپيدها، آنزيم‌ها و اسيدهاي نوكلئيك و همچنين، آسيب دي.ان.اِ نيز بخش مهمي از مكانيسم سميت فلزات سنگين را نشان مي‌دهد. بر طبق يافته‌هاي به‌دست آمده، افزايش ميزان غلظت جيوه (Hg)، سرب (Pb) و كادميوم (Cd) در بافت ماهيان در مقايسه با ساير فلزات سنگين مي‌تواند تبعات منفي به مراتب زيان‌بارتري بر بهداشت و سلامت جامعه داشته باشد. از اينرو، لزوم توجه بيشتر به اثرات ناشي از تجمع زيستي اين فلزات در بدن ماهيان و امكان انتقال آنها به بدن انسان به‌واسطه زنجيره غذايي احساس مي‌شود.