كاركرد و كژكاركردهاي خواجگان در دربار قاجار

مقاله حاضر سعي در تبيين و ايضاح كاركرد و كژكاركردهاي خواجگان در دربار قاجاريه دارد. نويسنده موضوع حاضر را بر بنياد نظريه كاركردگرايي و كژكاركردي تجزيه و تحليل نموده است و بر اين اساس پرسش اصلي مقاله عبارت است از اينكه چه كاركردها و كژكاركردهايي از خواجگان در دربار قاجار متصور است؟ نوشتار بر بنياد نظريه كاركردگرايي اين فرضيه را پيش كشيده است كه مهمترين كارويژۀ خواجگان برقراري نظم در حرمسرا بوده است. برخي كاركردهاي ديگر خواجگان تنظيم روابط جنسي شاهان قاجار و مشايعت زنان حرم در «بيروني» را شامل مي شده است. اما در مورد كژكاركردها ما با روابط عاطفي خواجگان و بعضا ازدواج و حتي روابط نامشروع با مردان ديگر روبرو هستيم. نتايج اين نوشتار مويد آن است كه تا اواخر دوره ناصري خواجگان اغلب نقش خود را به خوبي ايفا كرده و نظم در حرمسرا برپا بود. ولي از اواخر عهد ناصري تا پايان سلطنت قاجاريه به دنبال كژكاركردي هاي سيستم سياسي و به تبع آن كژكاركردي هاي خواجگان در برقراري نظم اندروني، اختلال به وجود مي آيد. ما شاهد نافرماني هايي از سوي زنان حرم هستيم كه اين نشانگاني از دوران جديدي در تاريخ ايران مي داد و با برقراري نظم جديد مشروطگي، نظم كهن اندروني با خلل مواجه شده و همزمان با فروپاشي سلسله قاجار نظم اندروني و ارزش و اعتبار خواجگان براي هميشه از تاريخ ايران زدوده شد.