پويش محيطي صنعت دخانيات ايران: گام نخست در فرآيند آينده‌ نگاري راهبردي

وجود عدم قطعيت‌ها، پيچيدگي‌ها و ابهام از ويژگي‌هاي ساختاري صنعت دخانيات براي برنامه ريزان كشور در دوران كنوني است. در چنين شرايطي ابزارهاي برنامه‌ريزي و استراتژي سنتي ديگر مناسب نيستند. لذا هدف پژوهش حاضر پويش محيطي عوامل موثر بر آينده‌نگاري راهبردي صنعت دخانيات ايران است. در واقع اين پژوهش به دنبال پاسخگويي به اين پرسش است كه شناسايي كدام عوامل محيطي مي‌تواند در رسيدن به آينده مطلوب صنعت دخانيات ايران مؤثر باشد. پويش محيطي يكي از روش‌هاي آينده‌نگاري راهبردي است كه هدفش شناسايي، فهم، ارزيابي و اولويت‌بندي پاسخ‌ها به موضوعات و تغييرات محيطي است. هدف از پويش محيطي، اعلام هشدار به موقع به تصميم گيران است، تا بدين ترتيب تصميم گيران فرصت كافي براي واكنش مناسب داشته باشند. پژوهش حاضر، از حيث بنيان فلسفي، پراگماتيسمي، از جهت هدف، اكتشافي و از منظر جهت‌گيري، كاربردي- توسعه‌اي است. جامعۀ نظري پژوهش، متخصصان و مديران ارشد صنعت دخانيات و خبرگان دانشگاهي هستند كه با روش نمونه‌گيري قضاوتي انتخاب شده‌اند. به منظور پويش محيطي عوامل موثر بر آينده‌نگاري راهبردي صنعت دخانيات، درگام اول با مرور نظام‌مند پيشينه پژوهش با روش فرا تركيب و مصاحبه با خبرگان صنعت 66 عامل محيطي احصاء شد و سپس با استفاده از روش دلفي مهم‌ترين آن‌ها شناسايي شد. 28 پيشران غربال شده آينده صنعت دخانيات ايران در گروه‌هاي اقتصادي، فردي و رواني، قاچاق، فناوري، سياسي و قانوني، اجتماعي، حكمراني، زيست‌محيطي، سلامت و بهداشت و بازاريابي دسته بندي شدند.