فرآيند تكاملي آفرينش از ديدگاه ملاصدرا

فلاسفه تفاسير مختلفي از آفرينش ارائه نموده اند. در مقاله حاضر تفسير صدرايي از آفرينش مورد توجه قرار گرفته است. مشهور اين است كه آفرينش در دو قوس نزول و قوس صعود انجام شده كه سير نزول از خداوند شروع مي شود و پس از مرتبه صفات و اسماء، عوالم عقل و مثال به عالم طبيعت رسيده است و ابتداي سير صعود، عالم طبيعت و انتهاي آن خداوند است و عوالم ديگر در ميان اين دو هستند. از آنجايي كه در نظريه رايج، آفرينش با نزول ملازم مي باشد، سؤالات جدي مطرح مي شود. آيا عالم طبيعت نازل ترين عوالم بوده و موجودات در اين عالم در نهايت نقص هستند؟ آيا انتهاي قوس صعود دقيقاً ابتداي قوس نزول است؟ آيا اين فرضيه معقول است كه يك موجودي تام و تمام، به اضعف و اسفل درجات تنزل يابد و دوباره از پايين ترين نقطه، حركت خود را شروع كند تا به مرتبه نخستين برسد؟ در اين مقاله، ضمن بررسي و نقد ديدگاه رايج، سعي بر آن است كه ضمن پاسخگويي به پرسش هاي مطرح شده، مدل جديدي از فرايند آفرينش ارائه شود. در نظريه مختار، آفرينش پيوسته به سوي كمال مي‌رود و از مرتبه وجوب وجود و وجود علمي كه نزد خداي متعال هست تا به عوالم عين، يعني عالم عقل، مثال و طبيعت پيش مي رود. اين سير آفرينش، پيوسته در حال شدت و تماميت است. آن چيزي كه از مرتبۀ ذات خداوند نازل شده بعد نزول همچنان در مرتبه سابق وجود دارند، فقط نحوۀ ظهور آنها در مراتب نازل متفاوت شده است.