طراحي پروتكل مداخلات مددكاري اجتماعي روانپزشكي

مقدمه: مددكاري اجتماعي روانپزشكي يكي از حوزه‌هاي مهم است كه تاكنون در ايران پروتكل مشخصي براي خدمت دهي نداشته است. در اين مطالعه براي اولين بار پروتكل مددكاري اجتماعي روانپزشكي طراحي و بيان شده است. روش: اين مطالعه در سه مرحله انجام شد: مرور منابع، مطالعه كيفي به روش تحليل محتواي هدايت شده و دريافت نظرات خبرگان. در مرحله اول مطالعاتي كه در زمينه مددكاري اجتماعي روانپزشكي و مداخلات رواني اجتماعي در ايران و ساير كشورها انجام شده بود، مرور شدند. در مرحله دوم به روش نمونه‌گيري هدفمند با پانزده كارشناس، سه بيماران و پنج عضو خانواده در مورد نيازها و مداخلاتي كه بايد توسط مددكار اجتماعي روانپزشكي ارائه شوند، مصاحبه نيمه‌ساختار يافته انجام شد. داده‌ها كدگذاري و مداخلات طبقه‌بندي شدند. در مرحله سوم پيش‌نويس پروتكل بر اساس دو مرحله قبل تنظيم شد و با كارشناسان به اشتراك گذاشته شد. نسخه نهايي پروتكل بر اساس نظر كارشناسان تهيه شد.  نتايج: در مجموع هفتاد و هشت مقاله در فاز اول اين مطالعه مرور شدند. مهمترين رويكردها و مدل‌هاي استفاده شده براي مداخلات مددكاري اجتماعي روانپزشكي عبارت بودند از رويكرد بوم‌شناختي، مديريت مورد و رويكرد تيمي. اطلاعات مربوط به ارزيابي، مداخلات انگيزشي، پاسخ به نيازهاي پايه، مداخلات آموزشي-رواني، مشاوره، مداخلات ويژه خانواده، مداخلات گروهي، آموزش و حمايت توسط همتايان، پيگيري، مداخلات اجتماع‌محور، خدمات از راه دور، انگ‌زدايي و توانبخشي شغلي از مقالات استخراج شد. همچنين مرحله كيفي نيز آموزش‌هاي رواني-اجتماعي، فعال‌سازي شبكه حمايتي بيمار و خانواده، مداخلات مددكاري فردي، مددكاري با خانواده، پيشگيري از بازگشت، توانبخشي شغلي، پيگيري پس از ترخيص و مداخلات مددكاري جامعه‌اي طبقه‌بندي شدند.  رويكردهاي مديريت مورد، بوم‌شناختي و كار تيمي در پروتكل مداخلات مددكاري اجتماعي روانپزشكي به‌عنوان رويكردهاي اصلي مورد توجه قرار گرفتند. در اين پروتكل نحوه ارزيابي چندوجهي، برنامه‌ريزي براي مداخلات مددكاري اجتماعي در سطح فردي، خانوادگي، گروهي و جامعه‌اي و الزامات پايش و ارزشيابي، مستندسازي و خاتمه مداخله نيز آورده شده‌اند. بحث و نتيجه‌گيري: پروتكل مداخلات مددكاري اجتماعي روانپزشكي بر اساس رويكرد بوم‌شناختي خدمات مشخصي را در سطوح مختلف فردي، خانوادگي، گروهي و اجتماعي پيشنهاد كرده است. استفاده از رويكرد مديريت مورد و مدل ICM در اين پروتكل تضمين كننده رويكردي جامع به درمان و توانمندسازي بيماران مبتلا به اختلال روانپزشكي از زمان پذيرش تا ترخيص و به ويژه خدمات پس از ترخيص است. پيشنهاد مي‌شود سياستگذاران و مددكاران اجتماعي از اين پروتكل در تصميم‌گيري‌ها و خدمت‌دهي مرتبط با بيماران مبتلا به اختلال روانپزشكي استفاده كنند.