بررسي كاركرد ابزار زباني(جانشيني ) در سوره مباركه «النحل» از ديدگاه نظريه انسجام متن مايكل هاليدي و رقيه حسن

قرآن بليغ ترين متني است كه در دسترس قرار گرفته است. براي بررسي و تحليل اين متن بي نظير، پژوهشگران از روش ها و الگوهاي مختلفي بهره گرفته اند. يكي از روش هاي نوين بررسي متن، در قالب نظريۀ انسجام متني هاليدي و حسن مطرح گرديده است. اين نظريه اساس درك روابط معنايي متن و يك معيار تشخيص متن از غير متن است. بررسي متن سورۀ نحل از اين ديدگاه و براساس روابط معنايي كه منجر به ايجاد انسجام مي شوند، مي تواند نشان دهد كه چگونه با ابزار زباني جايگزيني، عنصري توانسته است با لفظي اندك، جانشين معنايي بسيار شود و از تكرار جلوگيري كرده و ضمن تكرار مفهوم و تداوم معنا و خط فكري، متني منسجم و يكپارچه توليد كند. فهم عناصر جانشين ممكن نيست مگر با بازگشت به عناصر وابسته اي كه پيش از آنها داخل متن آمده؛ لذا از اين رويكرد ميتوان براي درك ميزان وحدت و يكپارچگي و كشف روابط عميق معنايي آيات استفاده نمود. از اين رو مقالۀ حاضر با روش توصيفي - تحليلي با رويكردي زبانشناختي، به بررسي سورۀ نحل براساس كاركرد ابزار جانشيني براي فهميدن نحوۀ انسجام آفريني و برقراري پيوندهاي معنايي در آيات پرداخته است. در اين ميان جانشيني جمله اي، سپس اسمي و در پايان فعلي با ايجاد پيوند از نوع هم طبقگي و ايجاد زنجيرۀ انسجامي به ترتيب؛ از بيشترين بسامد برخوردار هستند. همين امر باعث مي شود نحوۀ آفرينش متن همراه با اقتصاد كلامي و روابط معنايي آن به شكل ملموستري درك شود.