تحليل زبان‌ شناختي سوره مزّمّل؛ نگاهي نقش ‌گرايانه

مقالۀ پيش رو تلاشي است در راستاي تحليل آيات سورۀ مزّمّل بر اساس نظريۀ نقشگراي نظام مند هليدي. هدف اصلي پژوهش حاضر بررسي ساز و كار هاي مربوط به بازنمايي مقولات وجه نمايي، يافتن انواع نقش‌هاي گفتاري به كار رفته در متن اين سوره، مشخص ساختن انواع فرايند هاي به‌كاررفته و در پايان، يافتن انواع ساخت هاي آغازگري است. نتايج پژوهش حاكي از اين است كه بر اساس فرانقش بينافردي، وجه غالب در اكثر بند هاي اين سوره وجه خبري است و اين نتيجه مبيّن اين نكته است كه  بيشتر آيات جنبۀ واقع گرايانه و توصيف حقايق دارند و همچنين، خداوند مي خواهد با استفادۀ بيشتر از اين وجه، قطعيّت سخن خود را برساند و نوعي حسّ اطمينان در مخاطب ايجاد كند. همچنين، زمانِ حال، زمان غالب در متن سورۀ مزبور است و ازآنجا كه  زمان حال زماني است كه دامنۀ آن وسيع و درواقع شامل همۀ زمان ها نيز مي تواند باشد، گوينده در متن اين سوره بيشتر افعالي با زمان حال را به كار برده است. بررسي قطبيّت بند ها حاكي از درصد بالاي قطبيتِ مثبت نسبت به قطبيت منفي است و اين غالب‌بودن قطبيت مثبت دركنار غالب‌بودن وجه خبري،  قطعيت سخن گوينده را بيشتر مي كند. به‌علاوه، بر اساس فرانقش بازنمودي، فرايند مادي بيشترين بسامد را در متن سوره دارد. فراواني بالاي فرايند مادي به‌دليل عيني‌بودن كلام در متن سوره است؛ هرچه سخن عيني تر باشد، متن تأثيرگذار تر است. بر اساس فرانقش متني، ساخت آغازگر بيشتر بند ها بي‌نشان است و اين غالب‌بودن نشان مي دهد كه گوينده در تلاش است تا از همان سازوكار متداول در زبان روزمره، در ساخت اطلاعي بهره بگيرد.