گزارش كهن‌ ترين دست ‌نويسِ مرزبان ‌نامه

تحرير سعدالدين وراويني از مرزبان‌ نامۀ طبريِ اسپهبد مرزبان بن رستم از امهات متون متكلّف در ميراث نثر فارسي است كه اگرچه در بيش از يك قرن اخير سه تصحيح از آن منتشر شده؛ هنوز تصحيحي منقّح از آن در دست نداريم. با دستياب شدن نسخۀ كهن و سخت ارزشمندِ مورَخ روز پنج‌شنبه، دهم رمضان 698 هجري كه با شمارۀ 216 در كتابخانۀ موزۀ باستان‌شناسي استانبول نگهداري مي‌شود گشتگي‌ها (= تصحيفات) و افتادگي‌ها و افزوده‌ها و فقرات مبهم و بدخواني‌ها و دگرگوني‌هاي گسترده در نسخه‌هاي ديگر كه به هر سه چاپ راه يافته عيان مي‌شود و ضرورت تصحيحي ديگر از متن را پيش مي‌كشد. كاتب اين نسخه مرتضي بن ابي‌طاهر بن احمد كاشي است كه آن را در ناحيۀ شرقي بغداد كه در آن عصر مركز نگارگري و كتاب‌آرايي بوده به خط نسخ جلي در 215 برگِ 17 سطري استنساخ كرده است. خوانايي و وجه هنري خط و دقت در شكل نگارش حروف و كلمات چنان براي كاتب اهميت داشته كه از نقطه‌گذاري كامل پرهيز كرده و كمتر كلمه‌اي در سراسر متن مي‌يابيم كه آن را همواره به يك صورت كتابت كرده باشد.اين نسخه علاوه بر اهميتش در تصحيح متن مرزبان‌نامه __كه شماري از آنها نمونه‌وار در انتهاي مقاله آمده__ داراي سه نگاره به شيوۀ بغدادي است كه تحت تأثير هنر بودايي و شرق دور كشيده شده‌اند و از اين منظر، مرزبان‌نامه جزو اندك‌شمار متون شناخته‌شدۀ فارسي مصوّري است كه از اواخر قرن هفتم بر جاي مانده است.