پژوهشي در سنگ‌مزارهاي آرامستان‌هاي قديمي شهرستان مهاباد

نقوش تزئيني سنگ‌قبرها، بازخوردي از شرايط فرهنگي، اجتماعي و ديني است كه در قالب نقوش مختلف تجلي مي‌يابد. مطالعۀ كيفيات پيدا و پنهان قبرستان‌هاي تاريخي، به‌منظور درك بخشي از عوالم و روابط حاكم‌بر جوامع گذشته اهميت زيادي دارد؛ هدف نوشتار حاضر پژوهشي در سنگ‌مزارهاي آرامستان‌هاي قديمي شهرستان مهاباد است. فرض بر آن است كه با اتكاء بر منابع نوشتاري و شواهد باستان‌شناختي، ازجمله سنگ‌قبرهاي قبرستان‌هاي قديمي مي‌توان به اهميت و جايگاه سياسي، اجتماعي و مذهبي شهر مهاباد در دوران اسلامي پي‌برد. تاكنون بررسي باستان‌شناختي هدفمندي كه به ‌شناسايي و مطالعۀ منجسمي كه به ‌معرفي اين آثار بپردازد، به انجام نرسيده است؛ لذا مطالعۀ قبرستان‌هاي تاريخي اين منطقه مي‌تواند، اهميت اين نوع آثار را در مطالعات باستان‌شناختي دوران اسلامي شهرستان مهاباد و به‌ويژه كُردستان مُكريان نشان دهد. گردآوري اطلاعات در اين پژوهش به شيوۀ ميداني و كتابخانه‌اي و روش پژوهش آن توصيفي، تاريخي و تحليلي است و نگارندگان در مطالعات ميداني به مطالعه، مستندنگاري، توصيف، مقايسه، طراحي و تحليل سنگ‌قبرها پرداخته‌اند. سنگ‌مزارهاي، قبرستان‌هاي قديمي مهاباد به‌‌‌عنوان يك نمونه در قالب يك جامعۀ آماري به‌لحاظ زماني و ريخت‌شناسي قابل‌مقايسه با سنگ‌مزارهاي كُردستان مُكريان و ديگر مناطق ايران، ازجمله اردبيل و لرستان هستند. در اين پژوهش سعي خواهد شد تا به اين پرسش‌ها پاسخ داده شود كه، افراد شاخص به‌ خاك سپرده شده در اين قبرستان‌ها چه كساني بوده‌اند و در تاريخ اين منطقه چه نقش يا جايگاهي داشته‌اند و مطالعۀ كتيبه‌هاي ادبي و نقش‌مايه‌هاي غني سنگ‌قبرهاي قبرستان‌هاي مهاباد ازلحاظ تنوع و كيفيت آثار، كدام نتايج مهم فرهنگي و اجتماعي عصر خويش را بازگو مي‌كنند؟ يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه اكثر سنگ‌مزارهاي قديمي مهاباد متعلق به اشخاصي با پايگاه اجتماعي بالا در منطقۀ مُكريان بوده‌اند. درنتيجه مشخص شد با تأكيد بر سنگ‌مزارها در دوران ايلخاني و صفويه، شهرستان مهاباد از اهميت سياسي و مذهبي قابل‌توجهي در سطح منطقه مذكور برخوردار بوده است.