گونه‌شناسي ساختار معماري مساجد محله‌اي بروجرد در بستر هم‌سازي با اقليم

بحث گونه‌شناسي معماري مساجد در نقاط مختلف ايران، موضوعي است كه ازسوي بسياري از پژوهشگران مورد بررسي و مطالعه قرار گرفته است؛ در اين پژوهش تلاش‌شده تا ضمن گونه‌شناسي مساجد محله‌اي، عوامل مؤثر بر شكل‌گيري و توسعۀ الگوهاي مساجد باقي‌ماندۀ شهر بروجرد (به تعداد 17 مسجد)  از قرون 12 تا 14ه‍.ق. مورد بررسي و مطالعه قرار گيرند. بروجرد داراي اقليم معتدل و زمستان‌هاي سردي است و معماري آن نيز مانند ساير مناطق، تحت‌تأثير اقليم و محيط مشخصه‌هاي بومي و ويژگي‌هاي خاصي را دارا بوده است كه ازنظر كالبدي به بهترين وجه با شرايط اقليمي آن سازگاري دارد. اين پژوهش با اين فرض كه «مساجد محله‌اي بروجرد»، متناسب با اوضاع اقليمي منطقه و معماري بومي آن ساخته شده‌اند؛ باهدف شناخت عوامل مؤثر بر شكل‌گيري و توسعۀ الگوهاي مساجد محلي، مؤلفه‌هاي معماري و ويژگي‌هاي كالبدي و فضايي مساجد را در راستاي پاسخ‌گويي به اين پرسش‌ها مورد بررسي و مطالعه قرار داده است؛ مساجد محله‌ايي بروجرد از چه ويژگي‌هاي كالبدي و فضايي بارزي برخوردار‌ بوده و به چه گونه‌هايي قابل دسته‌بندي مي‌باشند؟ در ساخت اين‌گونه مساجد، هم‌سازي با اقليم و محيط چگونه لحاظ شده است؟ اين مساجد چه تأثيري از معماري بومي گرفته‌اند؟ اطلاعات پژوهش به‌صورت كتابخانه‌اي و بررسي ميداني گردآوري‌شده است؛ و با روش توصيفي-تحليلي، تطبيقي، به تبيين گونه‌ها و طبقه‌بندي نمونه‌ها مي‌پردازد. برآيند تحقيق نشان‌داده كه گونه‌هاي مساجد محلي بروجرد باوجود اين‌كه در تعريف كلي، در ادامۀ كهن‌الگوهاي معماري مساجد قرار مي‌گيرند، اما متناسب با شرايط اقليمي منطقه و محيط و نيز تأثير از معماري بومي، ويژگي‌هاي بارزي را نسبت به ساير مساجد دارا شده‌اند؛ به‌طوري‌كه آن‌ها را مي‌توان در دو گونۀ شاخص مساجد محله‌اي زمستانه و تابستانه دسته‌بندي كرد، و هرگونه نيز به‌لحاظ ويژگي‌هاي معماري به چند دسته تقسيم مي‌شوند؛ از آن‌جمله مي‌توان به مساجد با شبستان‌هاي ستون‌دار سنگي و آجري اشاره كرد.