تحليل تاريخي- جامعه‌شناختي كاربست «قرائت مشهور» از نظرية كيفري شريعت در باب مجازات‌هاي بدني در پسا انقلاب اسلامي

انقلاب اسلامي ايران را مي‌توان از بزرگترين انقلاب‌هاي معاصر و از مهم‌ترين وقايعِ اجتماعيِ قرن بيستم ميلادي دانست. يكي از بارزترين پيامدهاي اين انقلاب، تغيير و تحولِ بنيادي در قوانينِ كيفري جامعة ايراني بود. از جمله اساسي‌ترين اين قوانين، مي‌توان به تصويبِ قانون حدود و قصاص و مقررات آن (1361) اشاره كرد. قانوني كه با به‌رسميت‌شناختن كيفرهاي بدني، در تقابل با آموزه‌هاي حقوق بشري قرار گرفت و «قرائت مشهور» از نظريه كيفري شريعت را نمايندگي مي‌كرد. بدين لحاظ اين پرسش اساسي مطرح مي‌شود كه ادلة تصويب قانون كيفري بر مبناي قرائت مشهور چه مي‌توانست باشد؟ رويه‌اي كه با وجود ناهمگوني‌هاي شكلي و ماهوي قوانين لاحق با قانون مذكور، قانون مجازات اسلامي 1370 نيز آن را پيش گرفت و همينك قانون مجازات اسلامي 1392 ميراث‌دار آن است. با آنكه ظرفيت‌هاي ديني قابلِ‌توجهي در راستاي هم‌سوسازي قوانين اسلامي با دستاوردهاي حقوق بشري وجود داشته و نيز مشروعيت گونه‌هاي مختلفي از كيفرهاي بدني از منظر ديني تأمل‌برانگيز است. همچنين اجراي مجازات‌هاي بدني با پيامدهاي سوئي همچون افزايش پديدة «اسلام‌هراسي» همراه است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه كاربست قرائت مشهور، منحصراً بر پاية دغدغة دينيِ مقامِ حاكميت نبوده است، بلكه عوامل سياسي و اجتماعي-فرهنگي نيز در تكيه مقنن بر آن نقش به‌سزايي ايفا كرده‌اند. از برجسته‌ترين مباني در اين زمينه، مي‌توان به آرمانِ تشكيل يك جامعة قدسي در ساية حاكميت خداوند، محافظت و مراقبتِ از تمدنِ اسلامي در برابر دستاوردهاي مدرنيته، عزم و آهنگِ وجدان جمعي و ارادة عمومي و در نهايت حراست از قدرت سياسي و دينيِ حاكم بر جوامعِ اسلامي اشاره كرد.