بررسي عملكرد و بهره‌وري مصرف آب ارقام گندم در تاريخ كاشت‌ها و شرايط آبياري مختلف (مطالعه موردي در دشت گرگان)

سابقه و هدف: كاشت رقم مناسب در بهينه‌ترين تاريخ كاشت در مديريت منابع محيطي از جمله منابع آب بسيار تعيين كننده است و مي‌تواند منجر به حداكثر بهره‌وري مصرف آب و انرژي در راستاي افزايش عملكرد شود. لذا اين پژوهش با هدف تعيين مناسب‌ترين تاريخ كاشت و محاسبه بهره‌وري مصرف آب ارقام تجاري گندم نان تحت شرايط تحت شرايط آبياري تكميلي و كم‌آبي در شرايط آب و هوايي گرگان انجام گرفت.مواد و روش‌ها: اين آزمايش در سال زراعي 1401-1400 به صورت كرت‌هاي دوبار خرد شده در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در چهار تكرار اجرا شد. در اين آزمايش دو شرايط رطوبتي (شرايط آبياري تكميلي و كم‌آبي) در كرت‌هاي اصلي، هفت تاريخ كاشت (از 10 آبان تا 10 دي ماه به فواصل 10 روزه) در كرت‌هاي فرعي و چهار ژنوتيپ گندم نان (شامل ارقام آرمان، آراز، تكتاز و لاين N-93-9) به عنوان كرت‌هاي فرعيِ فرعي قرار گرفتند.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس عملكرد دانه و بهره‌وري مصرف آب نشان داد كه اثر شرايط رطوبتي در سطح احتمال پنج درصد و اثرات تاريخ كاشت و رقم در سطح احتمال يك درصد معني‌دار بودند. نتايج مقايسات ميانگين نشان داد كه عملكرد دانه در شرايط كم‌آبي (5288 كيلوگرم در هكتار) به طور معني‌داري كمتر از شرايط آبياري تكميلي (5715 كيلوگرم در هكتار) بود. تيمار كم‌آبي باعث افزايش معني‌دار بهره‌وري مصرف آب (17.3 كيلوگرم در هكتار بر ميلي‌متر) نسبت به شرايط آبياري تكميلي (16.1 كيلوگرم در هكتار بر ميلي‌متر) شد. بيشترين عملكرد دانه در تاريخ كاشت‌هاي دوم (20 آبان، 6340 كيلوگرم در هكتار) و سوم (30 آبان، 6165 كيلوگرم در هكتار) بدست آمد. بيشترين بهره‌وري مصرف آب نيز مربوط به تاريخ كاشت‌هاي دوم و سوم (20 و 30 آبان، 18.6 كيلوگرم در هكتار بر ميلي‌متر) بود. نتايج مقايسه ميانگين براي ارقام نشان داد كه رقم تكتاز (به عنوان يك رقم زودرس) به طور معني‌داري عملكرد دانه (5872 كيلوگرم در هكتار) و بهره‌وري مصرف آب (17.8 كيلوگرم در هكتار بر ميلي‌متر) بيشتري نسبت ساير ژنوتيپ‌ها داشت. نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش نشان داد كه تيمار كم‌آبي باعث كاهش معني‌دار عملكرد دانه و افزايش بهره‌وري مصرف آب شد. بيشترين عملكرد دانه و بهره‌وري مصرف آب در تاريخ كاشت‌هاي دوم و سوم بدست آمد. همچنين عملكرد دانه و بهره‌وري مصرف آب در رقم تكتاز به طور معني‌داري بيشتري نسبت ساير ژنوتيپ‌ها بود. به طور كلي مي‌توان گفت كاشت رقم تكتاز در تاريخ كاشت‌هاي دوم و سوم موجب دستيابي به حداكثر عملكرد و بهره‌وري مصرف آب در هر دو شرايط آبياري تكميلي و كم‌آبي شده است.