فراواني منابع طبيعي و رابطه توسعه مالي - رشد اقتصادي در ايران: بررسي نقش بهره‌وري

يكي از عوامل تأثيرگذار بر رشد اقتصادي در كشورهاي مختلف، توسعۀ مالي است. رابطۀ توسعۀ مالي و رشد اقتصادي تحت تأثير ويژگي‌هاي مختلف و ساختار اقتصادي كشورها قرار دارد. يكي از عواملي كه مي‌تواند بر اين رابطه تأثيرگذار باشد، فراواني منابع طبيعي و ميزان وابستگي به آن است. براساس ادبيات اقتصادي، فراواني منابع طبيعي از طريق تأثيرگذاري بر بهره‌وري و درنتيجه تأثير بر روند انباشت سرمايه توسط نهادهاي مالي و نحوۀ تخصيص بهينۀ منابع مالي، مي‌تواند بر رابطۀ توسعۀ مالي و رشد اقتصادي در كشورهاي برخوردار از منابع طبيعي تأثيرگذار باشد. در اين مطالعه تأثير فراواني منابع طبيعي بر رابطۀ بين رشد اقتصادي و توسعۀ مالي از كانال بهره‌وري در ايران با استفاده از داده‌هاي سري زماني به‌صورت ساليانه ط ي سال‌هاي 1359 تا 1399 و با استفاده از تخمين‌زن ARDL مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج حاصل از اين تحقيق نشان مي‌دهد كه توسعۀ مالي تأثير مثبت و معنادار بر بهره‌وري كل عوامل طي دوره مورد بررسي در ايران داشته است، ولي درنهايت، تأثير معناداري بر رشد اقتصادي نداشته است. زيرا فراواني منابع طبيعي (درآمدهاي نفتي) باعث كاهش تأثير مثبت توسعه مالي بر بهره‌وري گرديده و درنتيجه موجب تضعيف رابطه بين توسعۀ مالي و رشد اقتصادي طي دوره مورد بررسي در ايران شده است. بر اين اساس مي‌توان فرضيه نفرين منابع (نفرين نفت) طي دوره مورد بررسي در ايران را تأييد كرد. با توجه به نتايج حاصل از اين تحقيق، جهت دادن منابع مالي به سمت سرمايه‌گذاري‌هاي مولد و با بهره‌وري بالا و كاهش وابستگي به درآمدهاي نفتي و متنوع كردن راه‌هاي كسب درآمد در كشور ايران توصيه مي‌گردد.