رانت منابع طبيعي و توسعه مالي: آزمون فرضيه نفرين منابع مالي در ايران

در اين مطالعه به بررسي ارتباط بين فراواني منابع طبيعي (رانت منابع) و توسعه مالي به منظور آزمون فرضيه نفرين منابع مالي در ايران طي دوره زماني 1990 تا 2021 با استفاده از داده‌هاي ساليانه جمع‌آوري‌شده از بانك جهاني پرداخته شد. برآورد ارتباط بين متغيرها در اين مطالعه با استفاده از الگوهاي خودرگرسيون با وقفه‌هاي توزيعي خطي (ARDL) و غيرخطي (NARDL) صورت گرفته است؛ همچنين، به منظور اطمينان از درستي نتايج به‌دست آمده از تخمين‌زن حداقل مربعات معمولي پويا (DOLS) نيز استفاده گرديد. در اين مطالعه به منظور بررسي دقيق‏تر تأثير رانت منابع بر اجزاي مختلف سيستم مالي از سه شاخص مختلف توسعه مالي به‌صورت شاخص توسعه بانكي، شاخص توسعه بازار سهام و شاخص توسعه مالي كل در مدل‌سازي استفاده شده است. نتايج حاصل از اين تحقيق بيانگر اين است كه تأثير رانت منابع بر شاخص توسعه بانكي در ايران طي دوره مورد بررسي و در بلندمدت مثبت و معني‌دار است و فرضيه موهبت منابع مالي در بخش بانكي ايران تأييد مي‌شود؛ درحالي كه براساس نتايج به‌دست آمده نمي‌توان شواهدي مبني بر وجود يا عدم وجود فرضيه نفرين منابع مالي با توجه به شاخص توسعه بازار سهام و شاخص توسعه مالي كل طي دوره مورد بررسي يافت. نتايج به‌دست آمده در الگوي ARDL خطي با توجه به الگوي NARDL و DOLS نيز تأييد مي‌شود. بر اساس تخمين مدل NARDL تأثير شوك‌هاي مثبت ناشي از منابع طبيعي بر شاخص توسعه بانكي بيشتر از شوك‌هاي منفي است. تأثير كيفيت نهادي بر شاخص توسعه بانكي، شاخص توسعه بازار سهام و شاخص كل توسعه مالي در بلندمدت مثبت و معني‌دار است و نشان‌دهندۀ اين است كه تقويت نهادها در كشور مي‌تواند بر استفاده كارآ و مناسب از منابع طبيعي در توسعه مالي كشور مؤثر باشد. با توجه به نتايج تحقيق و اثرات سرريز درآمدهاي حاصل از منابع طبيعي بر رشد اقتصادي و توسعه مالي در كشور ايران به‌عنوان كشور صادركننده نفت، سياست‌گذاري مناسب در اين زمينه بسيار ضروري به‌نظر مي‌‌رسد. در اين راستا مرور تجربه كشورهاي موفق نظير نروژ و بوتسوانا جهت سياست‌گذاري مي‌تواند مفيد باشد