واكاوي رويكرد انتقادي كسروي به ناسيوناليسم باستان‌گرا در دوره پهلوي اول

شكست‌هاي متعدد از روس و انگليس، ارتباط نابه سامان اقتصادي و سياسي با آنها و ضعف ساختاري سلسلۀ قاجار در مقابله با چنين مشكلاتي بسترهاي فكري لازم را براي روشنفكران مهيا نمود تا به بررسي علل ضعف و عقب‌ماندگي ايرانيان و راه‌هاي برون‌رفت از آن بپردازند. از جمله عوامل مورد توجه برخي از روشنفكران پيش از مشروطه در اين زمينه توجه به ناسيوناليسم باستان گرا بود. در دوران مشروطيت ناسيوناليسم بيشتر وجهه اي ضد استبدادي و ضد استعماري داشت و رويكرد باستان‌گرايي آن نسبت به سابق كمرنگ بود، اما با پايان گرفتن جنگ جهاني اول دوباره به آن توجه شد. با قدرت گيري پهلوي اول، ناسيوناليسم باستان گرا، به‌عنوان يكي از مهم‌ترين ايدئولوژي‌هاي ملت ساز، مورد توجه عوامل حكومتي قرار گرفت. براساس چنين گفتماني، بر تاريخ ايران دوران باستان و برخي مؤلفه‌هاي آن از جمله نقش شاه و عرب ستيزي تأكيد شد. تكوين انديشه هاي كسروي در چنين زمانه اي صورت گرفت. پژوهش حاضر با روش تاريخي و با رويكرد توصيفي ـ تحليلي درصدد پاسخگويي به اين پرسش است كه كسروي به‌عنوان يك انديشمند چه نگرشي به گفتمان ناسيوناليسم باستان گرا داشت؟ يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كسروي ضمن علاقه به تاريخ ايران باستان و تلاش براي احياي برخي سنت‌ها و آداب آن، با برخي از مؤلفه‌هاي افراطي باستان گرايان چون تازي ستيزي، ضديت با اسلام، حملۀ اعراب را عامل عقب‌ماندگي ايرانيان دانستن و توجه به نژاد آريايي درافتاد و ترويج آنها را از عوامل تضعيف انسجام ملي ‌دانست.