بررسي عنصرهاي ساختار، رفتار و عملكرد بازار محصول خرما در ايران با رهيافت حداقل مربعات سه مرحله اي جزء خطا

در ايران نيز با توجه به پيشرفت هاي صورت گرفته در زمينه ي كشاورزي و در نتيجه با افزايش سهم عرضه ي محصول هاي كشاورزي به بازار مصرف از كل محصول هاي توليدي، شناخت بازار محصول هاي كشاورزي در ايران و تلاش براي ارايه ي راهكارهاي مناسب و اصلاح ساختار بازار محصول هاي كشاورزي امري ضروري مي باشد. همچنين با توجه به اهميت خرما در سبد صادرات غيرنفتي و سبد هزينه‌اي خانوارها و نيز مجموعه زمينه ها و مسئله هاي مربوط به بازاريابي از جمله رابطه هاي زياد، زياد بودن فاصله ميان توليد كننده و مصرف كننده ، نسبي بودن فرآيند بازار و صنعت شبكه توزيع به لحاظ ساختاري، هدايتي و ارتباطي ضرورت دارد مجموعه اين نظام در چارچوبي علمي تجزيه و تحليل شود. لذا هدف اين پژوهش، بررسي ساختارها، هدايت و كاركردهاي بازارخرما در ايران  با استفاده از رهيافت حداقل مربعات سه مرحله اي جزء خطا (G3SLS) مبتني بر داده هاي تابلويي در طي دوره زماني 1390 تا 1399 است. بنابر فرضيه ساختار بازار، در معادله سهم كل خرما (MS)؛ متغيرهاي ميزان سرمايه‌گذاري در گردش، سرمايه كل، نسبت گردش دارايي، سود نهايي و كارايي سرمايه داراي اثر مثبت و معني‌داري بر سهم كل خرما دارند. بر مبناي فرضيه رفتار بازار، در معادله هزينه تحقيق در توسعه (RD)؛ متغيرهاي سهم خرماي مضافتي، ميزان فروش محصول خرماي مضافتي در داخل كشور، ميزان هزينه ماشين ها وارده است ثابت و ميزان ماليات بر سفارش داراي اثر مثبت و معني‌داري بر هزينه تحقيق در توسعه دارند و همچنين بر مبناي فرضيه عملكرد بازار، در معادله نسبت بازده دارايي (PF)؛ متغيرهاي مقدار خرماي فراوري شده مضافتي، خرماي مضافتي بسته‌بندي شده، ميزان سرمايه‌گذاري در گردش، نسبت گردش دارايي و سود نهايي داراي اثر مثبت و معناداري بر نسبت بازده دارايي دارند. بنابراين با توجه به نتايج به دست آمده از پژوهش، پيشنهاد و تأكيد بر اين است كه، با توجه به رابطة منفي مزيت رقابتي ايران با مزيت وارداتي كشورهاي اروپايي، راهكارها و سياست‌ها و راهكارهاي مناسبي براي حفظ سهم، نفوذ و رقابت در بازار پردرآمد اروپا كه هزينة حمل و نقل كمتري نيز دارد، تدوين، برنامه ريزي و اعمال شود.