بررسي ظرفيت و كوشش مالياتي در شرايط GDP با نفت و بدون نفت در ايران

يكي از اهداف كليدي نظام مالياتي در اقتصاد ايران، رهايي از درآمدهاي پرنوسان و غيرقابل اطمينان حاصل از فروش نفت خام و تأمين مالي مخارج دولت از طريق درآمدهاي مالياتي است. براي تحقق اين هدف، افزايش كارايي نظام مالياتي و افزايش درآمدهاي مالياتي مي‌تواند به‌عنوان راه‌حلي مناسب در كاهش وابستگي اقتصاد كشور به درآمدهاي نفتي مؤثر و كارآمد باشد. اين تحقيق به بررسي عوامل مؤثر بر كوشش مالياتي در ايران طي دورۀ ۱۳۵۷-۱۳۹۵ پرداخته است. براي انجام تحقيق از روش اقتصادسنجي متكي به مدل رگرسيون خطي چندمتغيره استفاده شده و براي اين منظور، توابع ظرفيت مالياتي جهت تعيين ظرفيت مالياتي و سپس مقادير كوشش مالياتي برآورد‌ شده است. نسبت درآمد مالياتي به توليد ناخالص داخلي به‌عنوان متغير وابسته و از نسبت ارزش افزودۀ بخش كشاورزي به توليد ناخالص داخلي، نسبت ارزش افزودۀ بخش خدمات به توليد ناخالص داخلي، نسبت ارزش افزودۀ بخش صنعت به توليد ناخالص داخلي، نرخ تورم، جمعيت شهري و توليد ناخالص داخلي با نفت و بدون نفت به‌عنوان متغيرهاي مستقل الگو استفاده شده است. داده‌هاي پژوهش از سامانه‌ي اينترنتي بانك مركزي، مركز آمار ايران و ساير سايت‌هاي سازمان‌هاي بين‌المللي نظير بانك جهاني، صندوق بين‌المللي پول و سازمان ملل متحد و زيرسازمان‌هاي مربوط به آن استخراج شده است. نتايج تحقيق نشان‌دهندۀ آن است كه متغير سهم بخش كشاورزي از GDP (توليد ناخالص داخلي) با ظرفيت مالياتي و كوشش مالياتي رابطۀ منفي دارد؛ دليل آن نيز وجود معافيت گستردۀ مالياتي در اين بخش است. همچنين متغيرهاي سهم بخش صنعت و خدمات از GDP با ظرفيت و كوشش مالياتي رابطۀ مثبت دارد.