تأثير پارادايم نفي اعجاز تورات وحياني بر انديشۀ مفسّران؛ مورد مطالعه: آيات 48-49 سورۀ قصص

در آيۀ 48 سورۀ قصص، از سحْر خواندن تورات و قرآن توسط مشركان مكه خبر داده شده و در آيۀ بعد، خداوند در تقابل با اين ديدگاه، به هدايتگري اين دو كتاب آسماني تحدّي كرده و بر اعتبار و اصالت وحياني آن ‌ها صحّه گذاشته است. بررسي روند تاريخي نشان ‌دهندۀ آن است كه انگارۀ نفي اعجاز كتاب‌هاي وحياني پيشاقرآني، در چهار قرن نخست هجري از برايند مناظرات مسلمانان با اهل كتاب شكل گرفته است. اين انگاره به‌مثابۀ يك اصل بر انديشۀ بسياري از مفسران قرآن در ادوار مياني تا دورۀ معاصر اثر گذاشته و بدين‌سان به پارادايمي تفسيري ارتقا يافته؛ چنان كه در تفسير دو آيۀ يادشده بر تحريف، نفي تحدّي و اعجاز از تورات نخستين تأكيد شده است. مسئلۀ اصلي پژوهش حاضر، تحليل انتقادي اين پارادايم تفسيري است و اينكه نشان ‌داده شود چگونه تفسير رايج از دو آيۀ يادشده به تفسير نظريۀ رقيب، مجال ظهور نداده است. براساس نظريۀ رقيب، توراتِ نخستين از ديدگاه قرآن داراي ويژگي تحدّي بوده و باورمندي به اعجاز آن آموزۀ اصيل قرآني است كه در پرتو پارادايم مشهور مفسران به فراموشي سپرده شده است. دستاورد پژوهش تأكيد بر بازخواني رَوايي پارادايم مشهور و توجه جدي به تفسير نظريۀ رقيب در تفسير آيات 48-49 سورۀ قصص است. يافته‌هاي پژوهش اثبات مي‌ كند كه با ظهور رويكردهاي نوين در مطالعات تاريخ تفسير، نظريۀ مشهور مفسران در تفسير آيات يادشده با چالش اثرپذيري از پارادايم متكلمان مواجه شده؛ ازاين ‌رو اصالت آن مخدوش است و گريزي از روي‌آورد به نظريۀ رقيب به ‌مثابۀ نظريۀ معيار و جانشين تفسير مشهور وجود ندارد.