صداي فقر همه‌گستر در جامعه: فراتركيب مطالعات فقر در ايران (بازۀ زماني سال‌هاي 1402-1390)

وجود و تداوم فقر، مانعي جدي براي پيشرفت جامعه است؛ ازاين‌رو لزوم شناخت و مبارزه با آن از اهداف نخستين حكومت‌ها انگاشته مي‌شود. گستردگي پژوهش‌هاي در پيوند با فقر همراه با گوناگوني حوزه‌هاي علمي در اين زمينه، تجميع نتايج و بازبيني نظام‌مند در اين زمينه را بايسته كرده است. پژوهش حاضر با روش‌شناسي كيفي از نوع فراتركيب، به بررسي پژوهش‌هاي مرتبط با فقر در مقالات منتشرشدۀ پژوهشگران ايراني در بازۀ زماني سال‌هاي 1390 تا 1402 پرداخته است. از ميان 150 اثرِ منتشرشده در بازۀ زماني موردنظر، تعداد 40 مقالۀ علمي-پژوهشي براي تجميع و برون‌آوري داده‌ها گزينش شد. يافته‌ها نشان داد؛ بيشترين پژوهش‌ها در حوزۀ فقر مربوط به رشتۀ اقتصاد است. از ديدگاه روش‌شناسي، پارادايم كمّي از نوع الگوي اقتصادسنجي حاكم است.  بيشترِ تحقيقات كمّي، فقر را از دريچۀ آمار و نقشه بررسي كرده‌اند، بازنمايي فقر در جامعه و آشكارا نمودن تجربيات زيستۀ فقرا، چندان مورد توجه نبوده است. در بخش موضوعي، بيشتر تحقيقات در چهارچوب فقر عمومي (درآمد و معيشت) انجام شده‌اند. باوجوداينكه پژوهش‌هاي كيفي پيرامون فقر روبه فزوني است، اما اين‌گونه مطالعات با بهره‌گيري از داده‌ها و يا تحليل آثارِ ازقبل‌موجود انجام شده است كه پيوستگي نزديك و ميداني با مسئلۀ پژوهش ندارند. همچنين، در حوزۀ موضوعي با كمبود تحقيقات فقرپژوهي در حوزۀ زنان، كودكان، فقر قابليتي، فقر پنهان و طبيعي‌سازي اين مسئله به‌عنوان بخشي از تجربۀ زندگي روزمره در اثر رخدادهاي اجتماعي خاص (كرونا، تحريم اقتصادي و تورم افسارگسيخته) روبرو هستيم. درنهايت، نتايج پژوهش‌هاي مختلف؛ نمايانگر گسترش روزافزون فقر در سراسر جامعه در سال‌هاي پاياني دهۀ 90 و شكل‌گيري ريخت و تجربۀ نويني از فقر در ميان گروه‌هاي اجتماعي تحت عنوان «فقر همه‌گستر» است كه شرايط كنوني جامعه ازجمله ضعف وضعيت اقتصادي، كاهش رفاه اجتماعي و گسترش آسيب‌هاي اجتماعي مي‌توانند پيامدهاي آن در نظر گرفته شوند