جايگاه حق فرهنگي در فقه مذاهب اسلامي (مطالعه موردي حق تعليم و تعلّم و حق آزادي عقيده)

در نگاه مذاهب اسلامي، هر حقي كه باعث رشد فكري بشر شده و شكل دهنده هويت و شخصيت او باشد و موجب تعالي روحي و معنوي وي گردد، در زمره حق فرهنگي قرار مي گيرد. در پژوهش پيش رو حق فرهنگي از نظر فقهاي مذاهب اسلامي كنكاش و واكاوي شده است و از اين رو پرسش اساسي كه به دنبال پاسخ آن هستيم اين است كه منشأ مشروعيت حق فرهنگي از منظر فقهاي مذاهب اسلامي چيست؟ و بر چه اساسي قابل توجيه است؟ و اينكه تفاوت ديدگاههاي مذاهب اسلامي در ترسيم و تبيين مصاديق حق فرهنگي از قبيل حق تعليم و تعلّم و حق آزادي دين و عقيده چه ميزان است؟ لذا هدف از نوشتار حاضر تبيين نوع نگرش مذاهب اسلامي، به مسئله حق فرهنگي و مهم‌ترين مصاديق آن يعني حق تعليم و تعلّم و حق آزادي دين و عقيده است. از مهم‌ترين نتايج به دست آمده اينكه حق فرهنگي باعث تعالي روحي و معنوي انسان گرديده و فقهاي مذاهب اسلامي با توجه به اهميت اين حق اساسي، احكام خاصي را براي مصاديق اين حق استنباط نموده اند، از جمله اينكه از منظر فقهاي مذاهب اسلامي، اصل اوليه در خصوص آزادي دين و عقيده، بر عدم جواز اكراه است مگر اينكه اكراه مشروع باشد، مانند اكراه مرتد به بازگشت به دين اسلام. پژوهش حاضر از نوع توصيفي ـ تحليلي بوده و به روش كتابخانه اي انجام شده است.