نشانه‌شناسي اجتماعي نمايشنامه «جعفرخان از فرنگ آمده» بر اساس نظريه پي‌ير گيرو

نمايشنامه «جعفرخان از فرنگ آمده» نوشته حسن مقدم يكي از نمايشنامه‌هاي مهم و تأثيرگذارِ روزگار خويش است كه با اقبال مخاطب عام و خاص مواجه شد. جستار حاضر بر آن است تا در چارچوب نشانه‌شناسي اجتماعي به‌عنوان يكي از ابزارها و روش‌هاي كيفي تحليل متن و بر اساس نظريه پي‌ير گيرو به بررسي فرايند معناپردازي متن نمايشنامه، متناسب با متغيرهاي فرهنگي ـ اجتماعي، بپردازد. پرسش‌هاي پژوهش عبارتست از: الف) در نمايشنامه «جعفرخان از فرنگ آمده» بارزترين نشانه‌هاي اجتماعي قابل كشف و تبيين كدام است؟ ب) نشانه‌هاي اجتماعي نمايشنامه «جعفرخان از فرنگ آمده» چه دلالت‌هاي معنايي‌اي دارد؟ نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه بارزترين نشانه‌هاي هويت در اين نمايشنامه نامها و القاب، لباس، اشيا و حيوانات هستند. متن با استفاده از اين نشانه‌ها ضمن برجسته كردن فرديت جعفرخان، تقابل او را نيز با اعضاي خانواده، كه تحت تأثير جمع‌گرايي جامعه سنتي ايران هستند، نشان داده است. بارزترين نشانه‌هاي آداب معاشرت نيز لحن كلام، فاصله بين افراد و توهين است. آنچه در اين سه نشانۀ آداب معاشرت مشهود است، تلاش بي‌سرانجام اعضاي خانواده براي نزديك شدن به جعفرخان و مقاومت او براي حفظ فاصله از آنان است. اين حفظ فاصله از سويي نشان‌دهنده خودخواهي و خودبرتربيني اين شخصيت و از سوي ديگر نيز نوعي واكنش در برابر اعمال نظرها، دخالتها، اعتقادات خرافي و تعصب‌هاي غيرمنطقي خانواده است. در مجموع بايد گفت نشانه‌هاي اجتماعي اين نمايشنامه نقش مهمي در شكل دادن به چارچوب معنايي اثر (ترسيم نوع نگرش و زندگي انسان سنتي و مدرن) داشته است.