تحليل سطوح مختلف اثرات شناختي فضاي معماري بر فعاليت‌هاي مغز در بازه‌هاي زماني متفاوت: با بهره‌گيري از علوم اعصاب

زمينه: فضاي معماري بر سلامت جسمي و رواني انسان اثرات زيادي مي‌گذارد. برخي اثرات از منظر شناختي به صورت خودآگاه و نمايان در رفتار است، اما برخي اثرات پنهان و درك آن‌ها نياز به تحليل دارد. طيف اثرات مي‌تواند از مثبت تا منفي باشد. از گذشته مطالعات متعددي در زمينۀ روانشناسي محيط صورت گرفته است، اما به دليل استفاده از روش‌هاي سنتي پاسخگوي چگونگي تأثير فضاي معماري بر مغز نبوده‌اند. امروزه با پيدايش گرايش نوين علوم اعصاب، نحوۀ اين تأثير روشن شده است.هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسايي اثرات شناختي فضاي معماري بر فعاليت‌هاي مغز بر مبناي علوم اعصاب، صورت گرفته است و در پي شفاف‌سازي سطوح مختلف اثرات كوتاه مدت و بلندمدت فضاي معماري بر مغز بوده است. روش: پژوهش حاضر با رويكرد كيفي و روش توصيفي - تحليلي با بهره‌گيري از مرور منابع و مطالعات موجود انجام شده است و به طور خاص به اثرات معماري بر فعاليت‌هاي مغز و شناخت پرداخته است. بازۀ زماني مورد مطالعۀ بين 11 دي 1388 تا 10 آذر 1398 در يك دهۀ اخير بوده است و از پايگاه داده‌هاي Science Citation Index Expanded, Social Sciences Citation Index, Arts, and Humanities citation Index, and Emerging Sources Citation Index استفاده شده است.يافته ها: نتايج پژوهش حاكي از آن است كه فضاي معماري در سه سطح مختلف از لحاظ اهميت اثرات، از ساده تا پيچيده قابل دسته‌بندي است. فضاي معماري در سطح پايين بر تنظيمات متابوليك، پاسخ‌هاي ايمني و اساسي، در سطح مياني بر جهت‌يابي و استرس و در سطح بالايي بر هيجان، حافظه و توجه اثرگذار است.نتيجه‌گيري: به نظر مي‌رسد زمينۀ پژوهشي حاضر گامي در جهت روشن‌سازي اثرات معماري براي پژوهشگران زمينه‌هاي روانشناختي محيطي باشد و مسيري روشن را براي دست‌يابي به فضاي سالم در اين زمينه باز كند.