بررسي اثربخشي درمان برنامه زماني پارادوكس بر حساسيت اضطرابي و كانون توجه در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي

زمينه: حساسيت اضطرابي و كانون توجه از مؤلفه‌هاي مهم در ايجاد و حفظ اختلال اضطراب اجتماعي محسوب مي‌شوند كه نقص در هر يك از آن‌ها مي‌تواند به عنوان يك عامل خطر بالقوه در اين اختلال نقش داشته باشد. برخي مطالعات نشان داده‌اند كه درمان برنامه زماني پارادوكس مي‌تواند منجر به كاهش نگراني و علائم اضطراب اجتماعي شود. در ايران در مورد اثربخشي اين روش درماني بر حساسيت اضطرابي و كانون توجه در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي شكاف پژوهشي وجود دارد. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسي اثربخشي درمان برنامه زماني پارادوكس بر حساسيت اضطرابي و كانون توجه در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي انجام شد. روش: طرح پژوهش حاضر، نيمه آزمايشي از نوع پيش‌آزمون – پس‌آزمون با گروه گواه و پيگيري يك ماهه بود. جامعه آماري پژوهش شامل تمامي افراد مراجعه كننده به مراكز مشاوره و كلينيك‌هاي روان‌درماني شهر تهران در پاييز و زمستان سال 1401 بود. نمونه آماري نيز شامل 30 نفر از درمانجويان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي بود كه به صورت در دسترس انتخاب و در دو گروه 15 نفري (يك گروه آزمايش و يك گروه گواه) گمارده شدند. براي جمع‌آوري داده‌ها از پرسشنامه‌هاي كانون توجه (وودي و همكاران، 1997)، شاخص حساسيت اضطرابي تجديد نظر شده (تيلور و كاكس، 1998) استفاده شد. همچنين درمان برنامه زماني پارادوكس (بشارت، 1396) در شش جلسه 45 دقيقه‌اي بر روي گروه آزمايش اجرا شد. تجزيه و تحليل داده‌ها نيز علاوه بر شاخصه‌هاي آمار توصيفي با استفاده از آزمون تحليل چندمتغيري، تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر، تعقيبي بونفروني و نرم‌افزار SPSS25 انجام شد. يافته‌ها: نتايج پژوهش نشان داد، درمان برنامه زماني پارادوكس بر تمام مؤلفه‌هاي حساسيت اضطرابي (ترس از نشانه‌هاي تنفسي، ترس از واكنش‌هاي اضطرابي، ترس از نشانه‌هاي، قلبي – عروقي - معده‌اي، عدم مهار شناختي و نمره كل) و كانون توجه (توجه متمركز بر خود و توجه به بيرون) تأثير معنادار داشته است (0/001 P). نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي پژوهش حاضر به نظر مي‌رسد درمان برنامه زماني پارادوكس مي‌تواند توسط روانشناسان و روان‌پزشكان به عنوان درماني كارآمد در جهت كاهش علائم اختلال اضطراب اجتماعي به ويژه حساسيت اضطرابي و كانون توجه به كار برده شود.