تدوين و اعتباريابي پرسشنامه پيشايندهاي اختلال علائم جسماني شكل

زمينه: اختلال علائم جسماني شكل يك اختلال وابسته به فرهنگ است و ابزارهاي سازگار با فرهنگ جامعه هدف، براي ارزيابي، تشخيص و درمان آن ضروري است. با اين كه مطالعات مختلف بر تأثير فرهنگ بر عوامل و زمينه‌هاي مؤثر در شكل‌گيري اختلال علائم جسماني شكل تأكيد دارند، اما مطالعات اندكي به تدوين آزمون مناسب براي ارزيابي عوامل و زمينه‌هاي اختلال علائم جسماني شكل در فرهنگ ايراني پرداخته‌اند. هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوين و اعتباريابي پرسشنامه پيشايندهاي اختلال علائم جسماني شكل (علّي و زمينه‌اي) در جامعۀ ايراني انجام شد. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، بنيادي-كاربردي و از حيث گردآوري اطلاعات، پيمايشي-پرسشنامه اي و از نظر روش شناسي در زمرۀ مطالعات آزمون سازي به حساب مي آيد كه در قالب يك طرح پژوهشي همبستگي انجام شده است. جامعۀ آماري پژوهش شامل تمامي افراد بالاي 18 سال شهر تهران در سال 1402 بود. حجم نمونۀ آماري 915 نفر افراد بررگسال بودند كه به روش نمونه گيري در دسترس انتخاب شدند. براي جمع آوري داده‌ها از پرسشنامۀ محقق ساختۀ پيشايندهاي اختلال علائم جسماني شكل كه از يك پژوهش كيفي برآمده بود، استفاده شد. تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از تحليل عاملي اكتشافي و تأييدي نوع اول و دوم براي بررسي روايي سازه و با روش تحليل مؤلفه هاي اصلي با استفاده از نرم افزار SPSS و AMOS انجام شد. يافته ها: يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد پرسشنامه پيشايندهاي اختلال علائم جسماني شكل در جامعۀ ايراني، مشخصات روان سنجي مطلوبي دارد. نتايج تحليل عاملي نشان داد كه اين پرسشنامه داراي 4 خرده مقياس والدگري ديكتاتورمآبانه، روابط ناكارآمد زوجي، ويژگي‌هاي احساسي و شناختي دوران كودكي است. مقادير ضريب همساني دروني با استفاده از آلفاي كرونباخ در متغير مكنون والدگري ديكتاتورمآبانه برابر با 0/922، روابط ناكارآمد زوجي 0/929، متغير احساسات كودك برابر با 0/842، و در متغير افكار كودك برابر 846/، به دست آمد. نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به دست آمده پيشنهاد مي‌شود كه متخصصان در مراكز درماني از پرسشنامه پيشايندهاي اختلال علائم جسماني شكل، براي ارزيابي، تشخيص و تهيه طرح درمان اختلال علائم جسماني‌ شكل در جامعۀ ايراني استفاده كنند.