واكاوي چرايي موضع‌گيري دوگان عالمان اهل‌سنت در مواجهه با هشام‌بن ‌محمدبن ‌كلبي (م 204ق)

هشام‌بن ‌محمد معروف به ابن‌كلبي، مورخ برجست نيم دوم قرن دوم هجري و مؤلف پرآوازه‌اي است كه بيش از 150 كتاب در موضوعات تاريخ اسلام، انساب و تاريخ پيش از اسلام نوشته است. عالمان اهل‌سنت در ارزيابي شخصيت علمي هشام موضع‌گيري دوگانه‌اي در پيش گرفته‌اند. آنان هشام را در زمين تاريخ جاهليت و انساب، سرآمد و صاحب‌نظر معرفي مي‌كنند؛ اما در زمين تاريخ اسلام و حديث، ضعيف ارزيابي كرده‌اند! با توجه به پيوند ناگسستني علم تاريخ و حديث در مباني فراگيري، اين پرسش به وجود مي‌آيد كه چرا هشام در تاريخ غير اسلام مورد تأييد است؛ ولي در تاريخ اسلام تضعيف شده است. بررسي‌هاي انجام‌گرفته در اين مقاله حاكي از آن است كه سه عامل موجب اين ارزيابي متضاد شده است: 1. جايگاه برجست هشام؛ 2. مذهب هشام؛ 3. روايات تاريخي غيراسلامي هشام. هشام كه از ديدگاه عالمان اهل‌سنت، شيعي‌مذهب است، به‌دليل گستردگي داير تحقيقات و تأليفات متعدد، مورد قضاوت عالمان تنگ‌نظر معاصر خود قرار گرفته و به‌بهان نقل اخبار جاهليت كه اسلام خط بطلان بر آنها كشيده، در شمار راويان ضعيف گنجانده شده است. در اين مقاله با روش توصيفي ـ تحليلي و استناد بي‌واسطه به منابع دست‌اول اهل‌سنت، افزون بر واكاوي ديدگاه عالمان اهل‌سنت دربار هشام، برخي روايات او نيز مورد پژوهش قرار گرفته و وجود انگيزه‌هاي غيرعلمي در تضعيف او اثبات شده است.