نقد طبقه بندي هاي موجود از رويكردهاي علم

نظر به اهميت طبقه ‌بندي‌هاي علم ديني در نظريه ‌پردازي علوم انساني اسلامي، هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي طبقه‌بندي‌هاي موجود از علم ديني و ارائه طبقه‌بندي مفهومي جديد از رويكردهاي علم ديني است. از روش پژوهش طبقه‌بندي به‌منظور پيگيري هدف پژوهش حاضر استفاده شد. براي اين منظور به توصيف و نقد طبقه‌بندي‌هاي مختلف از رويكردهاي علم ديني براساس معيارهاي سه‌گانه (جامعيت و مانعيت، تباين اقسام و مبناي يگانه) پرداخته شد. در پي تحليل و نقد طبقه‌بندي‌ها، يافته‌ها نشان داد طبقه‌بندي‌هاي موجود از حيث جامعيت، داشتن مبناي طبقه‌بندي واحد و تباين اقسام دچار كاستي‌هايي هستند. تحليل مبناي طبقه‌بندي‌ها نشان داد كه اكثر طبقه‌بندي‌هاي صورت‌گرفته از علم ديني، مسئله روش و بحث روش‌شناسي را به‌عنوان مبناي طبقه‌بندي مدنظر قرار داده‌اند كه اين امر نيازمند عنايت ويژه و بررسي‌هاي دقيق و عميق است. لكن مسئله و معزل اساسي‌تر و مقدم‌تري نيز در توليد علم ديني وجود دارد و آن توجه به هدف و هدف‌مداري در توليد علوم انساني اسلامي است. درواقع، آنچه مي‌تواند گفتمان توليد علم ديني يا به‌عبارتي علوم انساني ـ اسلامي را در نظريه‌پردازي راهبري كند، عنايت به هدف و هدف‌مداري در توليد علوم انساني ـ اسلامي است. به‌طوري‌كه در هيچ‌يك از طبقه‌بندي‌ها به بررسي و دسته‌بندي رويكردها از منظر «هدف و آرمان توليد علم ديني» پرداخته نشده است. باتوجه‌به نقدي كه به معيار طبقه‌بندي‌هاي موجود وارد است، معيار طبقه‌بندي انگاره‌هاي علم ديني را مي‌توان «هدف و آرمان توليد علم ديني» در نظر گرفت. ازاين‌رو، براساس معيار جديد و با اتكا بر روش استقراء، دو رويكرد كلان علم ديني تمدن‌ساز و رويكرد علم ديني فارغ از نگاه تمدني را مي‌توان به ‌عنوان طبقه‌بندي جديد مطرح كرد.