صلح مثبت در چشم‌انداز نظري

درخصوص چگونگي برقراري صلح، به‌عنوان يكي از مطالبات هميشگي جوامع بشري، نظريات گوناگوني مطرح شده است كه ازنظر خاستگاه تاريخي، آن‌ها را مي‌توان در دو قالب كلاسيك و مدرن دسته‌بندي كرد. ازطرفي، صلح‌پژوهان معاصر، با نقد انتزاعي و فردي‌بودن تأكيد رويكرد كلاسيك بر آرامش درون و نيز انفعالي و ناكافي‌بودن تأكيد رويكرد مدرن بر صِرف نبود جنگ، تلاش فعالانه براي تحقق صلح را مورد توجه قرار داده‌اند. دراين‌بين، يوهان گالتونگ، صلح‌پژوه پرآوازه نروژي، كوشيده است ضمن اشاره به موانع ساختاري، وجه ايجابي تحقق صلح در جوامع انساني را با مطرح‌كردن ايده صلح مثبت پررنگ سازد. از اين ايده براي تقويت مباني نظري حوزه امنيت و صلح مي‌توان استفاده كرد؛ ازاين‌رو، در مقاله حاضر، نخست، آثار گالتونگ را- با محوريت مفهوم صلح مثبت- به روش اسنادي واكاوي كرده و سپس كوشيده‌ايم  با روش قياسي، داده‌هاي به‌دست‌آمده را تجزيه‌وتحليل و مؤلفه‌هاي مفهومي و كليدي تحقق صلح مثبت را استخراج كنيم. در پايان نيز مدلي مفهومي پيشنهاد مي‌شود كه آن را مي‌توان براي بررسي وجود زمينه‌هاي فكري تحقق صلح مثبت در انديشه انديشمندان گوناگون به كار گرفت. بر اساس يافته‌هاي پژوهش، چنانچه نفيِ تضادهاي ساختاري‌اي چون استثمار، استعمار، تبعيض و فقر (در وجه سلبي) با همكاري، برابري سياسي و عدالت اقتصادي (در وجه ايجابي) همراه شود و سمت‌وسوي اين وضعيت در راستاي ايجاد هماهنگي مثبت و احساس همدلي در جامعه باشد، آن‌گاه صلح مثبت محقق خواهد شد.