بررسي تغييرات ماهانه جزاير حرارتي شبانه شهرستان اصفهان در دو دهه اخير با استفاده از فرآورده هاي چندزمانه سنجنده موديس

سابقه و هدف: در دهه هاي اخير، هم زمان با توسعه فيزيكي شهرها و افزايش جمعيت ناشي از مهاجرت، كاهش پوشش گياهي، مصرف زياد سوخت هاي فسيلي، انتشار گازهاي گلخانه اي و استفاده از مصالح نامناسب در ساخت و ساز شهري، پديده جزاير حرارتي در كلان شهرهايي مانند شهرستان اصفهان اهميت قابل توجهي پيدا كرده است كه با استفاده از روش هاي نوين سنجش از دوري و ماهواره اي مي توان با دقت بالا در زمان اندك، اين پديده را مورد پايش قرار داد. لذا هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي تغييرات ماهانه جزاير حرارتي شهرستان اصفهان با استفاده از سنجنده موديس (MODIS)، ماهواره ترا (Terra) و روش تحليل مؤلفه اصلي (PCA) است. با اين تكنيك مي توان زمان هايي كه دماي سطح زمين و جزيره حرارتي افزايش بيشتري در شهرستان اصفهان دارد، شناسايي كرد.مواد و روش ها: در اين راستا، پژوهش حاضر در نظر دارد تغييرات ماهانه اين پديده را در شهرستان اصفهان طي بازه زماني 20 ساله (از ژانويه 2000 تا دسامبر 2020 ميلادي) مورد واكاوي قرار دهد. براي دستيابي به اين منظور از داده هاي دماي سطح زمين (LST) كه توسط سنجنده موديس و ماهواره ترا استخراج شده است، بهره گرفته شد. همچنين با روش تحليل مؤلفه اصلي فصول و ماه هايي كه بيشترين تأثيرگذاري را در روند رخداد جزاير حرارتي دارند، مورد شناسايي قرار گرفت و جهت تحليل روند اين پديده نيز، از آزمون من-كندال و آزمون كلموگروف-اسميرنوف استفاده گرديد.نتايج و بحث: يافته هاي پژوهش حاكي از اين است كه دامنه تغييرات شبانه دماي سطح زمين طي 20 سال اخير در شهرستان اصفهان روندي افزايشي با نرخ 4 درصدي داشته است. هرچند كه اين روند در مراكز جمعيتي و شهري، كاملاً متفاوت از مناطق پيراموني شهرستان اصفهان بوده است. از نظر پراكنش مكاني نيز، بيشترين ميزان دماي شبانه سطح زمين در بخش جرقويه عليا بويژه روي تالاب گاو خوني و بخش مركزي شهر اصفهان در نزديكي به شهرك صنعتي سپيددشت، شهرك صنعتي ورزنه، شهرك صنعتي رامشه و تغيير كاربري اراضي كشاورزي به صنعتي و مسكوني و همچنين در منطقه شمال غرب (شامل محمودآباد و شهر اصفهان) به دليل افزايش گرمايش انسان ساخت ناشي از افزايش مصرف سوخت هاي فسيلي، رشد واحدهاي مسكوني، صنعتي و تجاري مشاهده شده است. كمترين دماي سطح زمين در قسمت شمالي شهرستان، قسمتهاي از بخش كوهپايه، مركزي، جلگه و بن رود واقع شده است. همچنين نتايج نشان داد كه شدت جزيره گرمايي در زمستان بيش از تابستان است و شديدترين زمان رخداد آن مربوط به ژانويه است و كمترين زمان وقوع آن در ماه دسامبر ثبت شده است. نتيجه گيري: به طور كلي؛ ميانگين بلند مدت نمايه ي جزيره ي گرمايي شبانه نشان مي دهد كه فصل گرم سال موجب تضعيف جزيره گرمايي شبانه شده و دوره ي سردسال، موجب نيرومندتر شدن جزيره گرمايي شبانه مي شود. بخش هاي از جنوب شهرستان اصفهان  در طول شب به دليل وسعت بالاي اراضي باير، كشاورزي و پوشش گياهي، دماي سطحي كمتري دارند ولي در مناطق شرقي روي تالاب گاو خوني به علت ظرفيت حرارتي بالاي آب، همجواري با مناطق شهري به ويژه شهر اصفهان و به دليل نزديكي شهرك هاي صنعتي و كارخانجات توليدي، روند افزايشي دما و جزاير گرمايي مشهود است. به نظر مي رسد شهرستان اصفهان نيز مانند اغلب شهرهاي دنيا، يكپارچه تحت تأثير تغييرات اقليم جهاني قرار دارد اما بسته به موقعيت جغرافيايي و مكان گزيني متمركزي كه صنايع در هر بخش از اين استان دارد، دماي سطح زمين و روند رخداد جزاير حرارتي متفاوت است. افزايش شهرنشيني، مهاجرت پذيري، افزايش مصرف سوخت هاي فسيلي، كاهش پوشش گياهي، تشديد خشك سالي در سال هاي اخير و تغيير كاربري ها نقش اساسي در افزايش رخداد اين پديده در شهرستان اصفهان دارد.