ارزيابي منظر صوتي منطقه 4 كلانشهر تبريز با استفاده از مدل رگرسيون خطي

سابقه و هدف: با پيشرفت علم و تكنولوژي، توسعه و رشد شهرها و گستردگي در پهنه طبيعت، منجر به تخريب محيط زيست و ايجاد آلودگي هاي زيستي مختلف در جوامع بشري شده است. يكي از بارزترين آلودگي هايي كه آسايش ساكنين شهري را تحت تأثير خود قرار مي ­دهد و با سلامت روان افراد جامعه رابطه مستقيم دارد، آلودگي صوتي است كه مي­ تواند موجب بروز بيماري هاي رواني، تحريك پذيري، آلرژي و ساير بيماري هاي مختص اعصاب و روان شود. در اين مقاله ارزيابي منظر صوتي منطقه 4 كلانشهر تبريز هدف پژوهش بوده و به بررسي ميزان آلودگي صوتي در ساعات پيك فعاليت منطقه 4 كلانشهر تبريز و تأثير متغيرهاي اجتماعي، كالبدي و محيطي در محيط زيست شهري پرداخته شده است.مواد و روش ها: از لحاظ روش تحقيق، اين مقاله تركيبي است از روش‌هاي توصيفي - تحليلي، اسنادي و پيمايشي مي‌باشد. منطقه 4 كلانشهر تبريز مطابق با روش شبكه مربعي استاندارد (ذكر شده در استاندارد ISO1996) با مربع هايي به ابعاد 200×200 متر تقسيم بندي شده و مركز هر مربع به عنوان ايستگاه برداشت صوتي مشخص گرديد. ميزان تراز معادل صوت (Leq)، در هر ايستگاه به مدت 3 دقيقه، در دو بازه زماني صبح از ساعت 8 تا 11 صبح و بازه زماني عصر از ساعت 19 تا 22 شب در ماه هاي تير تا آذر سال 1400 اندازه گيري شد. برداشت صوتي با استفاده از دستگاه دسي بل سنج (صوت سنج ديجيتال بنتك مدل GM1357) با سطح فشار صوتي شبكه A با سرعت پاسخ Fast انجام گرفت. متغيرهاي وابسته اين پژوهش ميزان تراز معادل صوت (Leq) در دو بازه زماني صبح و عصر و متغيرهاي مستقل اجتماعي و كالبدي در اين پژوهش، تراكم جمعيتي، تراكم ساختماني، فاصله از شبكه معابر، فاصله از كاربري اداري و انتظامي، فاصله از كاربري آموزشي، فاصله از كاربري تاسيسات و تجهيزات شهري، فاصله از كاربري تجاري و خدماتي، فاصله از كاربري درماني، فاصله از كاربري صنعتي، فاصله از اراضي باير، فاصله از كاربري فضاي سبز و فاصله از كريدور هوايي انتخاب شدند. ترسيم هر يك از نقشه هاي مربوط به متغيرهاي وابسته و مستقل منطقه 4 به صورت مجزا در محيط نرم افزار GIS انجام گرديد و سپس تأثير هر يك از متغيرهاي مستقل بر متغيرهاي وابسته با استفاده از مدل رگرسيون گيري خطي در نرم افزار SPSS مورد ارزيابي قرار گرفت.نتايج و بحث: بررسي هاي به عمل آمده نشان مي دهدكه منظر صوتي منطقه 4 كلانشهر تبريز را سروصداي بازي كودكان، سروصداي ناشي از عبور و مرور وسايل نقليه و موتور سيكلت، ماشين هاي حمل زباله هنگام بارگيري سطل هاي زباله و صداي كارگران ساختماني در سطح محلات، سرو صداي حاصل از بوق شيپوري موتور سيكلت و سروصداي ويراژ آن و عبور كاميون و كاميونت و وسايل نقليه موتوري در سطح خيابان ها و محورهاي اصلي و سر و صداي تردد و بوق اتوبوس هاي بين شهري، وسايل نقليه باري ،كاميون و تريلي هاي بين المللي در محورهاي شرياني درجه 1 (اتوبان پاسداران و جاده سنتو) تشكيل مي دهند. ارزيابي متغيرهاي مستقل اجتماعي و كالبدي با متغيرهاي وابسته (ميزان تراز معادل صوت (Leq) در دو بازه صبح 8 تا 11 و عصر 19 تا 22)  نشان مي­دهد كه از 12 متغير مستقل منطقه 4 كلانشهر تبريز در بازه زماني صبح ، 9 متغير مستقل تراكم جمعيتي، تراكم ساختماني، فاصله از شبكه معابر، فاصله از كاربري اداري و انتظامي، فاصله از كاربري تاسيسات و تجهيزات شهري، فاصله از كاربري درماني، فاصله از كاربري صنعتي، فاصله از كاربري فضاي سبز و در بازه زماني عصر، 7 متغير مستقل تراكم جمعيتي، تراكم ساختماني، فاصله از شبكه معابر، فاصله از كاربري درماني، فاصله از كاربري صنعتي، فاصله از كاربري فضاي سبز و فاصله از كريدور هوايي تأثير بسزايي در تراز معادل صوت (Leq) و ميزان آلودگي صوتي منطقه 4 كلانشهر تبريز داشته اند و متغيرهاي فاصله از كاربري اداري و انتظامي به دليل تعطيلي اين كاربري در بازه عصر و كاربري تجاري و خدماتي عليرغم جمعيت پذيري بالاي اين كاربري ولي به دليل پراكنش بالا در سطح محلات منطقه، فاصله از آن، تأثيري در تراز معادل صوت (Leq) ندارند.نتيجه گيري: نتايج ارزيابي مدل رگرسيون خطي متغيرهاي مستقل با متغيرهاي وابسته (ميزان تراز معادل صوت (Leq) در هر يك از بازه هاي زماني صبح و عصر) نشان مي دهد كه محلات نيمه شرقي منطقه4 داراي آلودگي صوتي زياد و محلات نيمه غربي آلودگي صوتي كمتري دارند. در مجموع، منطقه 4 در بازه زماني عصر آلودگي صوتي بيشتري نسبت به بازه زماني صبح دارد. در نهايت، راهكارهايي در جهت حذف و كاهش عوامل ايجاد آلودگي صوتي در منطقه 4 كلانشهر تبريز پيشنهاد گرد يد.