چارچوب مفهومي سنجش و ارزيابي امنيت آب شهري (مورد مطالعه: كلان‌شهر اهواز)

سابقه و هدف: دستيابي به امنيت آب شهري يك چالش بزرگ براي بسياري از كشورها است. امنيت آب شهري يك نگراني عمده در زمينه‌ي شهرنشيني و تغييرات آب و هوايي ايجاد كرده است. امنيت آب فراتر از داشتن زيرساخت خوب يا حكمراني خوب است. داشتن تفكر سيستمي و مديريت يكپارچه مي‌تواند به درك مكانيسم‌هايي كه بر امنيت بلند مدت آب يك شهر تأثير مي‌گذارد، كمك كند. امروزه كلان‌شهر اهواز، با رشد فزاينده جمعيت به سبب توسعه فعاليت‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي به يكي از بزرگ‌ترين شهرهاي ايران تبديل‌ شده است با توجه به اينكه روند ساخت‌وساز و توسعه شهري و رشد بي‌رويه جمعيتي در اين كلان‌شهر، تابع برنامه مدون و از پيش تعيين‌شده‌اي نبوده و برنامه‌هاي تأمين و توزيع آب آن با افزايش جمعيت همگون نبوده است؛ لذا در اين شهر نيز همانند تمام شهرهاي بزرگ ايران و جهان از لحاظ تأمين امنيت آب مشكلات گوناگوني وجود دارد. تغيير اقليم جهاني، ويژگي جغرافيايي اين كلان‌شهر، مسائل زيست ‌محيطي، آلودگي منابع آبي و كافي نبودن منابع آبي براي جمعيت حاضر از يك ‌سو و از سوي ديگر افزايش روزافزون مصارف صنعتي آب، وجود صنايع بزرگ، شهرها و شهرك‌هاي جديد و روبه رشد در اطراف اين كلان‌شهر و نيز مصارف عظيم آب در زمين‌هاي كشاورزي اطراف شهر اهواز باعث محدودتر شدن منابع آبي شده است. ادامه اين روند همگي دلايلي براي نياز به يك برنامه‌ريزي و ارزيابي جامع از امنيت آب براي آينده هست. مواد و روش ها: در ادامه اين پژوهش به ‌منظور تحليل روند سري زماني تغييرات پارامترهاي اقليمي بارش و ميزان دبي ايستگاه اهواز طي بازه زماني70 ساله (1400 – 1330) مورد بررسي قرار گرفت و روند زماني تغييرات پارامترهاي اقليمي مذكور با استفاده از آزمون ناپارامتري من-كندال در سري زماني ماهانه، فصلي و سالانه طي دوره آماري مورد مطالعه محاسبه گرديد. نتايج و بحث: نتايج نشان داد كه طي روند زماني مورد مطالعه سال تغييراتي در پارامترهاي اقليمي مذكور بر شهر اهواز در وجه كاهش بارش و كاهش ميزان دبي، خود را نشان داده است و پيامدهايي را براي كلان‌شهر اهواز در پي داشته است. اين مطالعه يك رويكرد سيستماتيك براي درك بهتر امنيت آب شهري، با يك تعريف كاري و يك چارچوب ارزيابي براي اعمال در مناطق شهري ارائه مي‌كند. تعاريف عملياتي پيشنهادي از امنيت آب شهري بر اساس هدف توسعه پايدار سازمان ملل متحد (UN) در مورد آب و فاضلاب و حقوق بشر است. چارچوب ارزيابي براي دستيابي به امنيت آب شهري به چهار بُعد اصلي بستگي دارد: آب آشاميدني و انسان، اكوسيستم، تغييرات آب‌وهوا و خطرات مرتبط با آب و عوامل اجتماعي- اقتصادي.نتيجه گيري: اين چارچوب بيشتر امكان تجزيه‌وتحليل روابط و تجارت بين شهرنشيني و امنيت آب و همچنين بين شاخص‌هاي فوق‌الذكر را فراهم مي‌كند. به‌كارگيري اين چارچوب به دولت‌ها، سياست‌گذاران و ذينفعان آب كمك مي‌كند تا منابع كم را به‌طور مؤثرتر و پايدارتر هدف قرار دهند. نتايج اين مطالعه نشان مي‌دهد كه دستيابي به امنيت آب شهري نيازمند رويكردي جامع و يكپارچه با ذينفعان مشترك براي ارائه راهي معنادار براي بهبود مديريت و درك امنيت آب شهري است.