مباني تربيت اخلاقِ ديني بر اساس ديدگاه هاي محمد غزالي

پژوهش حاضر با هدف بررسي آراي تربيتي غزالي در حوزه‌ي اخلاق (به جهت ابتناي آن بر مبانيِ اصيل ديني)، و احصاء و ارائه‌ي مباني تبييني او در اين زمينه، با استفاده از «روش تحليلي-تفسيري»، به مرحله‌‌ي انجام رسيده است. نتايج حاصله حاكي از آن است كه غزالي در حوزه‌ي انسان‌شناسي، نگاهي دو بُعدگرا با تأكيد ويژه بر «كرامت ذاتي و الهيِ انسان» و نيز «جنبه‌ي نفساني و روحاني وجودِ او» دارد. در مبحث خداشناسي، غزالي، خداوند را «كانون و محورِ عالَم» به شمار آورده و گرايش آدميان به خداشناسي را «امري فطري» و «مبتني بر سرشتِ الهي» آنان معرفي مي‌كند. در حوزه‌ي هستي‌شناسي، غزالي جهانِ هستي را برخوردار از دو بُعدِ «عالَمِ ماده» و «عالَمِ آخرت» معرفي مي‌كند كه مساعي و زيستِ آدمي در هر دوي آن‌ها، لازم و ملزوم يكديگر است. در خصوص مباني روان‌شناختي، تشريحات غزالي بر «نقش عقل و اراده در شكل‌دهيِ رفتارِ اخلاقيِ آدمي»، «نحوه‌ي كسبِ ارزش‌هاي اخلاقي»، «چگونگي قضاوت اخلاقي و انگيزش اخلاقي»، «غايت اخلاق‌ورزيِ آدمي» و «ملاك و هدفِ اعتدال قوا» استوار است. در حوزه‌ي‌ مبانيِ ارز‌ش‌شناختي، تأكيد و تمركز غزالي بر «احوالاتِ ايجادكننده‌ي رفتار به‌جاي خودِ رفتار»، «مخالفت با ريشه‌كني غرايز از وجودِ آدمي به‌عنوانِ ريشه‌ي فضائل و رذايل اخلاقي در انسان»، و نيز «تأكيد بر هماهنگي و توازن ميان قواي سه‌گانه‌ي نفس، به‌عنوان زيبايي اصيل و نهايي» مي‌باشد. و در نهايت در حوزه‌ي معرفت‌شناختي، «امكانِ حصول معرفت در حوزه‌ي اخلاق» و نيز «ميزان توسل و تأكيد بر عقل و وحي در تشخيصِ حُسن و قُبح اَفعال» از موارد مورداشاره‌ي غزالي است.