نسبت معماري و رتوريك بازانديشي در ريشه هاي مشترك

با نگاهي به تاريخ تئوري‌هاي معماري و اتكا به نظر انديشمندان مي‌توان گفت كه معماري و رتوريك در طول تاريخ با يكديگر نسبت داشته‌‌اند. به‌نظر مي‌‌رسد تأمل در اين نسبت مي‌تواند افق‌‌هاي جديدي بر روي انديشه‌ معماري بگشايد. اما ازآنجاكه رتوريك معاني متطوّري در طول تاريخ داشته، اين نسبت نيز در سطوح مختلفي برقرار شده و ارمغان‌‌هاي متفاوتي براي معماري آورده است.در اين مقاله ابتدا نسبت‌‌هاي محقَق ميان معماري و رتوريك، در سه سطح مختلف، كه ماحصل فهم متفاوت سه گروه از صاحب‌نظران از رتوريك است، شرح داده مي‌شوند. گروه اول رتوريك را به‌مثابه‌ ارتباطات و گروه دوم آن را به‌مثابه‌ فن سخن‌پردازي تعريف مي‌‌كنند، اما گروه سومْ طراحي‌پژوهاني هستند كه ضمن تعمّق در باب نسبت رتوريك و مباحث طراحي، رتوريك را به‌مثابه‌ «خطابه»، «بلاغت»، و يا «ارتباطات» نمي‌دانند، بلكه به‌مثابه‌ «هنر تأليف» شناخته‌اند و از قرابت‌هاي «هنر تأليف» با «طراحي» سخن گفته‌‌اند. از اين نظرگاه، رتوريك و معماري هردو معرفت تأليف هستند. در اين نوشتار استدلال مي‌شود كه گروه اخير دريچه‌‌اي بر عميق‌‌ترين فهم از دانش رتوريك و پرثمرترين پيوند ميان رتوريك و معماري گشوده‌‌اند. ازآنجاكه مطالب ايشان در حوزه‌ گسترده‌ طراحي و به‌صورت پراكنده و غيرمنسجم بيان شده است، در اين نوشتار ضمن شرح و بسط رتوريك به‌مثابه‌ «هنر تأليف»، قابليت تأليفگري رتوريك در سه سطح تأليف اجزا، تأليف افق انسان‌ها (اقناع)، و تأليف دانش‌ها و معرفت‌ها توضيح داده مي‌شود. اين در حالي است كه مسئله‌ مهم معماري امروز نيز هم‌افق نبودن معماران و مخاطبانشان و همچنين فقدان انسجام ميان معرفت‌هاي مختلف دخيل در معماري است. با فهم رتوريك به‌مثابه‌ هنر تأليف و پيوند معماري و رتوريك، در پرتو اين فهم مي‌توان از منظر ديگري به معماري نگريست و انسجام ازدست‌رفته در معماري را بار ديگر احيا كرد.