مقايسۀ شاخص هاي استنادي و دگرسنجي مقالات در حوزۀ اعتياد به مواد مخدر افيوني با استفاده از ابزار پلام‌ايكس

مقدمه: تحليل استنادي يكي از روش‌هاي ارزيابي توليدات علمي است كه از ديرباز مورد توجه بوده‌است. با توجه به محدوديت‌هاي تحليل استنادي و گسترش رسانه‌هاي اجتماعي و اهميت آنها در اشاعۀ يافته‌هاي پژوهشي، ضروري است به شاخص‌هاي جديد، كه دگرسنجي نام دارند، در كنار شاخص‌هاي سنتي، براي ارزيابي پژوهش توجه شود؛ بنابراين هدف پژوهش حاضر بررسي وضعيت مقالات حوزۀ اعتياد به مواد مخدر افيوني براساس شاخص‌هاي كتا‌بسنجي و دگرسنجي و همچنين تعيين رابطۀ عملكرد استنادي و دگرسنجي مقاله‌هاي اين حوزه است. روش ها: پژوهش حاضر، توصيفي-تحليلي و از نوع كاربردي است كه با استفاده از روش‌هاي كتاب‌سنجي و دگرسنجي انجام شده‌است. جامعۀ پژوهش شامل 16803 عنوان مقاله در حوزۀ اعتياد به مواد مخدر افيوني، نمايه‌شده در پايگاه اسكوپوس از ابتدا تا انتهاي سال2022 است. براي گردآوري داده‌ها از پايگاه اسكوپوس و ابزار پلام‌ايكس، و براي تجزيه‌وتحليل داده‌‌ها از نرم‌افزارهاي اكسل و اس‌پي‌اس‌اس استفاده شده‌است. يافته ها: از ميان مقالات مطالعۀ حاضر، در مجموع 80/6 درصد مقالات استناد دريافت كرده‌اند و 95 درصد اين توليدات حداقل يك مرتبه در يكي از رسانه‌هاي اجتماعي مورد توجه قرار گرفته‌اند. نتايج پژوهش نشان داد به‌لحاظ آماري، رابطۀ معنادار و مثبتي ميان شمار استنادها و تمام دگرسنجه هاي مقالات شامل استفاده، كسب، اشاره، رسانه هاي اجتماعي، و استناد وجود دارد. نتيجه‌گيري: وجود همبستگي مثبت بين شاخص استنادي و دگرسنجي در مقالات حوزۀ اعتياد به مواد مخدر افيوني، نشان‌دهندۀ تأثير مثبت رسانه هاي اجتماعي بر ميزان استناد به مقالات علمي است؛ بنابراين پژوهشگران حوزۀ اعتياد به مواد مخدر افيوني نيز به‌منظور دريافت استناد مي‌توانند از رسانه‌هاي اجتمـاعي بهره‌مند شوند و آثار خود را در رسانه‌هاي اجتماعي گوناگون به اشتراك بگذارند.