بررسي تأثير استفاده طولاني‌مدت از كمپوست پسماند شهري و كود دامي بر روي قابليت دسترسي فلزات سنگين در خاك‌

پسماند شهري يك منبع مقرون‌به‌صرفه و باارزشي از مواد آلي براي خاك‌هاي كشاورزي است. در سال‌هاي اخير كمپوست پسماند شهري به‌طور گسترده‌اي در بخش كشاورزي به‌عنوان يك بهبوددهنده خاك و نيز به‌عنوان يك كود استفاده شده است، ولي كاربرد بيش ‌از حد كودهاي آلي و معدني در توليد محصولات گلخانه‌اي منجر به تجمع فلزات سنگين در خاك و خطرات سلامتي براي انسان مي‌شود. بنابراين اين پژوهش با هدف بررسي تأثير كاربرد كمپوست پسماند شهري و كود دامي بر روي فلزات سنگين خاك انجام شد. همچنين خطرات بهداشتي ناشي از مصرف خيار كشت‌ شده در اين خاك‌ها ارزيابي شد. در اين پژوهش، غلظت فلزات سنگين كادميوم، مس، نيكل، سرب و روي در خاك، تحرك عنصر، فراهمي زيستي، جزء‌بندي فلزات به همراه اثرات آلودگي اين فلزات در خاك گلخانه و جذب اين فلزات توسط گياه خيار پس از 3 سال كشت متوالي و كاربرد كمپوست پسماند شهري و كود دامي در قالب طرح بلوك‌هاي كاملاً تصادفي در سه تكرار در يك گلخانه‌اي واقع در جنوب استان تهران بررسي شد. همچنين شاخص‌هاي آلودگي محيطي نيز ارزيابي شد. نتايج نشان داد كه كاربرد كمپوست پسماند شهري و كود دامي، سبب افزايش غلظت كل و قابل‌استخراج فلزات سنگين در خاك شده است. با اين ‌وجود غلظت فلزات اندازه‌گيري شده در حد مجاز غلظت فلزات سنگين در خاك‌هاي ايران است. فلزات مس و روي به‌ترتيب به‌عنوان متحرك‌ترين فلزات در خاك شاهد و خاك‌هاي تيمار شده با كمپوست پسماند شهري و كود دامي شناسايي شدند. مقدار سرب mg kg-1 26/2 و كادميوم mg kg-1 06/0 در ميوه خيار كشت‌ شده در خاك‌هاي تيمار شده با كمپوست پسماند شهري بيش از مقدار حد مجاز براي سبزيجات خوراكي بود. بر اساس نتايج به‌دست ‌آمده از شاخص خطر سلامتي براي سرب و مس، مصرف خيار كشت‌ شده در خاك‌هاي تيمار شده با كمپوست پتانسيل بالايي براي به خطر انداختن سلامتي بزرگ‌سالان و كودكان را دارد. نتايج اين بررسي نشان داد كه علي‌رغم كاربرد سه‌ساله كمپوست پسماند شهري و كود دامي، غلظت فلزات سنگين اندازه‌گيري شده بيش از حد مجاز نبوده است. با اين‌ حال، با در نظر گرفتن قابليت فراهمي زيستي بالاي فلزات سنگين، كاربرد مكرر كمپوست پسماند شهري خطرات تجمع تدريجي فلزات سنگين در خاك در طي زمان را به‌همراه خواهد داشت. بنابراين اندازه‌گيري غلظت‌هاي كل و قابل‌استخراج فلزات سنگين و تعيين فاكتور تحرك هنگام ارزيابي اثرات احتمالي بر عملكرد و جذب فلزات توسط گياه و تعيين شاخص‌هاي كيفيت خاك، اهميت ويژه‌اي دارد.