مطالعه باستان‌گرايي در نگاره‌هاي نسخه چاپ سنگي شاهنامه امير بهادري

‌باستان‌ گرايي از جريانات فكري بود كه در اواخر دوره قاجار توسط برخي متفكرين آزادي خواه، نويسندگان، ادبا و رجال درباري مطرح گرديد. اين پديده به ستايش و احياي جهان بيني دوران پيش از اسلام و تكريم قدرت سلسله‌ هاي پادشاهي ايراني پرداخت و عرصه ‌هاي مختلف فرهنگي، سياسي، ادبي و هنري جامعه را تحت تاثير خود قرار داد. شاهنامه چاپ سنگي امير بهادري يكي از صدها آثاري بود كه سعي در تجلي اين انديشه از طريق هنر داشت، اين اثر مهم در دوره مظفرالدين شاه قاجار به دستور امير بهادر، وزير و رييس گارد سلطنتي، تهيه و در دوره محمدعلي شاه به چاپ رسيد. هدف از اين پژوهش تحليل بصري باستان ‌گرايي در نگاره ‌هاي نسخه مذكور است. سوالات پژوهش نيز عبارتند از؛ 1- باستان‌گرايي در نگاره ‌هاي شاهنامه امير بهادري با چه نشانه ها و علايمي متجلي شده است؟ و 2- منابع الهام بخش نگارگران اين شاهنامه چه بوده است؟ به منظور يافتن پاسخ، به روشي توصيفي- تحليلي به تفسير و تطبيق داده ها كه حاصل واكاوي 50 نگاره از شاهنامه امير بهادري بود، پرداخته شد. جمع ‌آوري اطلاعات نيز به صورت فيش ‌برداري از منابع كتابخانه‌ اي، مشاهده و گزينش تصاوير بوده است. نتايج حاكي از آن بود كه؛ باستان‌گرايي در نگاره‌ هاي شاهنامه مذكور كه حاصل ميل اميربهادر به خشنود نمودن شاهِ نااميد از بقاي سلطنت بود؛ هم به صورت روح حاكم بر فضاسازي نگاره ‌ها و هم به صورت بازآفريني مؤلفه ‌ها و عناصر هنرهاي ايران باستان تجلي يافته است. برخي از اين مؤلفه‌ها عبارتند از؛ نقشمايه ‌هاي ملي و ميهني، آرايش صحنه و حالات پيكره ‌ها بر اساس نقش برجسته ‌هاي هخامنشي و ساساني، تاكيد بر تاج‌ هاي پادشاهان هخامنشي و ... منابع الهام بخش و يا به عبارتي الگوي نگارگران اين نسخه نيز آثار معماري و اشياء برجاي مانده از ادوار تاريخي ايران باستان و برخي كتب مصور تهيه شده در دوران قاجار از جمله آثار العجم و نامه خسروان بوده است.