بررسي تاريخچه‌ استدلال به آيه‌ ابتلاي ابراهيم(ع) در منابع كلامي و امامتي كهن شيعي براي مسأله‌ امامت

براي استدلال و اثبات مسأله‌ امامت و جانشيني پيامبر(ص)، به دلايل «كلامي، تاريخي و نيز آيات قرآن كريم» استشهاد مي‌شود. در اين ميان، آيه‌ 124 سوره‌ بقره (كه در ميان شيعيانِ متأخر و معاصر، به آيه‌ ابتلاي ابراهيم(ع) يا آيه‌ امامت مشهور است)، يكي از مهم‌ترين آيات پيرامون مسأله‌ امامت قلمداد مي‌شود. از سوي ديگر، براي پرداختن و نقد و بررسي دلالت آيه‌ ابتلاي ابراهيم در مسائل امامت، لازم است پيشاپيش، مسائلي همچون موضعِ منابع كلامي و امامتي كهن شيعي نسبت به اين آيه، پژوهش و دانسته گردند. در پژوهش پيش‌ رو، با توجه به اين سؤالات: «1 ـ در كدام يك از منابع كلامي و امامتي متقدم شيعه، به آيه‌ ابتلاي حضرت ابراهيم(ع) پرداخته شده‌است؟ 2ـ موضعِ اين منابع نسبت به آيه‌ ابتلاي حضرت ابراهيم(ع) و مسأله‌ امامت چيست؟»، به بررسي منابع كهنِ شيعي پرداخته شده‌است. در پژوهش حاضر، حدود بيست‌ونُه اثر كلامي و امامتي از منابع شيعه تا قرن پنجم بررسي شده‌است و در پايان، مشخص شد كه حداقل تا اواخر قرن سوم و اوايل قرن چهارم، در بيشتر اين منابع، خبري از استناد و استدلال به آيه‌ ابتلاي ابراهيم(ع) براي مسأله‌ امامت با تعريف‌هاي خاص شيعي از آن وجود ندارد و موارد اندكي مرتبط با مسأله‌ امامت، آن هم در برخي منابعِ درخور تأمل درج شده‌است.