بررسي شگردهاي ساختاري و محتوايي توصيف در متون تاريخي (مطالعۀ موردي: تاريخ جهانگشا و تاريخ وصّاف الحضره)

زمينه و هدف: توصيف را ميتوان نوعي كنش زباني دانست كه در هر نوع گفتماني اعم از ادبي و تاريخي ميتواند حضور داشته باشد. ويژگيها و شاخصه هاي ظاهري و صوري توصيف اين امكان را فراهم مي‌آورد كه بتوان در تحليل متون تاريخي بخوبي از گزاره هاي توصيفي بهره گرفت. هدف اصلي اين جستار نشان دادن انواع توصيف در نثر مصنوع با تكيه بر نظريۀ توصيف‌شناسي در دو كتاب تاريخ جهانگشا و تاريخ وصّاف است. روش مطالعه: اين پژوهش گزارشي است از يك پژوهش بنيادي، نظري و اسنادي با روش توصيفي ـ تحليلي كه بر مبناي مطالعات كتابخانه اي انجام شده است. در اين پژوهش كوشش شده است نمونه ها و شواهد كافي از دو اثر تاريخ جهانگشا و تاريخ وصّاف مورد بررسي و استناد قرار گيرد. روش پژوهش حاضر با پيروي از شيوۀ ساختارگرايان انجام خواهد شد و نگارندگان تلاش نموده اند در سيطرۀ روشمند اين شيوه، از تبعيت صرف دوري نمايند. يافته ها: در تاريخ جهانگشا و تاريخ وصّاف با انواع گزاره هاي توصيفي اعم از توصيفات ضمني، پنهان، آشكار، صريح و مستقيم و نيز شگردهاي بلاغي توصيف مواجه هستيم كه نويسندگان از توصيف نه تنها در جهت تزئين، بلكه در جهت هنري ساختن متن و القاي مطلب بهره برده برده اند. نتيجه گيري: روايت خاص تاريخ جهانگشا و تاريخ وصّاف‌ از وقايع و حوادث تاريخي، اين دو نويسنده را از تاريخ‌نگار به اديبي هنرمند بدل نموده است. اين دو نويسنده (مورّخ) با بهره گيري از توصيف بعنوان مؤلفه اي سبكي در قالب توصيفات ساختاري (كوتاه، مفصل و طولاني، ضمني، صريح، آشكار) و نيز توجه به جنبه هاي بلاغي تصوير، توانسته اند گزاره هاي روايت تاريخي را از روايتگري محض خارج ساخته و جنبه هاي هنري و ادبي آن را به كمك توصيف افزايش دهند.