عنصر شخصيت در سير تطور ادبيات داستاني از واقعگرايي تا پست مدرن با تكيه بر گفتار

زمينه و هدف: ادبيات، زيربنايي براي نماياندن ناهنجاريها و اوضاع نابسامان اجتماعي است و به مرور زمان اين ديدگاه انتقادي در تمامي عرصه هاي سياسي، فرهنگي، اجتماعي، هنري و... وارد شده و تحولات عميقي را سبب شده است. ادبيات داستاني نيز به تبعيت از اين تحولات، توانسته گفتماني را خلق كند كه محصول آن توليد فرم و سياق جديد ادبي باشد، تا بتواند در اين وادي، افق روشني را براي تعالي بشريت ترسيم نمايد. در داستانهاي كلاسيك، شخصيت مركزي با حضورش در داستان علت و معلولها را به هم پيوند ميدهد، اما رفته رفته در داستانهاي مدرن و پست مدرن، عنصر سببيت غايب بوده و شخصيتهاي داستاني قادر به بيان روابط علي و معلولي نيستند. هدف از اين نوشتار، بررسي سير تطور ادبيات داستاني با تكيه بر عنصر شخصيت در سه دوره واقعگرا، مدرن و پست مدرن است كه تأثير گفتار بر شخصيتها بعنوان ملاك ارزيابي سير تطور ادبيات داستاني در هر سه دوره مدنظر قرار گرفته شده است. روش مطالعه: اين پژوهش به شيوه تحليلي-توصيفي و بر اساس منابع كتابخانه اي انجام شده است؛ توصيف داستانها از جهت محتوا و درونمايه در سه دوره مذكور و همچنين مقايسه گفتار شخصيتها و تأثير آنها بر كنش مستقيم و غيرمستقيم بر افعال داستاني از شيوه هاي تحليلي و توصيفي اين پژوهش است. يافته ها: يافته هاي اين پژوهش نشاندهنده جايگاه عنصر گفتگو در شخصيت پردازي نويسندگان هر سه دوره است. در داستانهاي واقعگرا گفتگوها در طول داستان بر اساس دنياي بيروني شكل ميگيرد. در دورۀ مدرن، به دليل غلبۀ دنياي درون، مكالمات اغلب بصورت تك‎گويي و به شكل نامنظم و پراكنده است و در داستانهاي پست مدرن، گفتگو با درگيري ذهني تعامل بيشتري داشته و داراي بينظمي زيادي است. نتيجه گيري: فصل مشترك هر سه دوره، شكلگيري درونمايۀ داستان بر اساس عنصر گفتگو است؛ همچنين توانايي نويسنده در برجسته سازي انواع گفتگوها در آثار داستاني هر دوره، از مهمترين عوامل كلامي و غيركلامي شخصيتها در فرايند پيش‌رونده داستان است.