بررسي ويژگيهاي سبكي مقالات شمس و فيه مافيه بر اساس عملكرد نقشهاي زباني جملات

زمينه و هدف: ياكوبسن بر اين باور است كه با بررسي شش عنصر ارتباطيِ «ﭘﯿﺎم»، «ﻣﺨﺎﻃﺐ»، «ﻣﻮﺿﻮع»، «ﮔﻮﯾﻨﺪه»، «ﻣﺠﺮاي ارﺗﺒﺎﻃﯽ» و «رﻣﺰﮔﺎن» ميتوان ويژگيهاي سبكي متون را بررسي و تحليل كرد. از ديد او، در روند ايجاد ارتباط پيام ميتواند به يكي از اين عناصر ششگانه ﮔﺮاﯾﺶ بيشتري داشته باشد و سبب ايجاد نقشهايي چون «ﻧﻘﺶ ﻋﺎﻃﻔﯽ»، «ﻧﻘﺶ ﺗﺮﻏﯿﺒﯽ»، «ﻧﻘﺶ ارﺟﺎﻋﯽ»، «ﻧﻘﺶ ﻓﺮازﺑﺎﻧﯽ»، «ﻧﻘﺶ ﻫﻤﺪﻟﯽ» و «ﻧﻘﺶ ادﺑﯽ» و كاركرد متفاوت جملات زبان و در نهايت تفاوت سبكي شود. در اين پژوهش ويژگيهاي سبكي و ﻧﻮع آﻓﺮﯾﻨﺶ ادﺑﯽ دو متنِ فيه مافيه و مقالات شمس در ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺴﺘﻦ نقشهاي زباني و صناعات بلاغي بررسي شده؛ همچنين به تحليل ﻧﻘﺶ زﺑﺎﻧﯽ غالب و غيرغالب در جملات و دﻻﯾﻞ سبك‌شناسانۀ ﮐﺎرﺑﺮد هر نقش نيز پرداخته شده است. روش مطالعه: اين مقاله با روش تحليل كيفي و كمّي انجام شده است. يافته ها: از جمله ويژگيهاي سبكي مشترك اين دو متن كاربرد نقش ارجاعي جملات در بسامد بالاست. عملكرد نقش ارجاعي در قالب جملات اخباري در مقالات شمس با 51درصد، بمثابۀ ابزاري براي بيان موضوعاتي چون زندگي شمس، محيط عرفاني آن زمان و غيره در كنار عملكرد تشبيهات حسي ـ حسي سبب گرايش متن به گونۀ زباني نثر مطلق شده است. در فيه مافيه نيز مولوي اين نقش را با 49درصد، براي بيان عقايد خود به تأثير از مقالات شمس به كار برده است. در كنار نقش ارجاعي نقش ترغيبي در قالب جملات امري در مقالات شمس با 21درصد و در فيه مافيه با 17درصد نيز به سبب تعليمي ‌بودن متن مورد توجه قرار گرفته است. نتيجه گيري: نتايج حاصل از پژوهش بيانگر سبك مشابه اين دو متن است. عملكرد بالاي صناعات ادبي تشبيه با طرفين عقلي ـ حسي از نوع تشبيه مركب و تمثيلي در كنار صناعات كنايه و استعاره سبب حركت متن فيه ما فيه به سمت نثر شاعرانه و ادبي شده است. از سوي ديگر بسامد كمتر ويژگي سبكي نقش عاطفي در مقالات شمس با 9درصد و در فيه مافيه با 5درصد، سبب درك صريح عبارات شده و ارجاعي و مخاطب محور بودن اين دو متن را تقويت كرده است. بايد توجه داشت عملكرد متفاوت صناعات بلاغي سبب تمايز سبكي اين دو متن شده است.