بررسي ابعاد مختلف نيهيليسم (پوچگرايي) در شعر شاعران معاصر (مهدي اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، منوچهر آتشي، نادر نادرپور، محمد زهري)

زمينه و هدف: بعد از دورۀ رنسانس و ظهور پيشرفتهاي صنعتي، انسان خود را در محوريت و مركز كائنات ديد و به قدرت خود غرّه شد. بعبارتي با پيشرفتهاي صنعتي انسان احساس قدرت كرده و مسئلۀ مرگ خداي نيچه رخ داده و اعتقاد به خدا در ضمير او از بين ميرود. پيامد چنين تفكري، كمرنگ شدن اعتقادات مذهبي و نابودي ارزشهاي سنتي بود كه منجر به پوچگرايي گرديد. روشنفكران ايراني در دهه هاي سي و چهل، ضمن آشنايي با چنين تفكراتي و به دليل وجود نابسامانيهاي شديد سياسي-اجتماعي، درگير افكار نيهيليستي شدند. تحقيق حاضر با هدف بررسي ابعاد مختلف نيهيليسم از جنبه هاي سياسي، اجتماعي، فلسفي، وجودي، معرفتي، و اخلاقي در اشعار شاعران معاصر (مهدي اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، منوچهر آتشي، نادر نادرپور، و محمد زهري) انجام شده است. روش مطالعه: اين پژوهش به شيوۀ توصيفي-تحليلي و مطالعۀ كتابخانه اي و فيش برداري و بر مبناي تحليل محتواست. يافته ها: براساس يافته هاي پژوهش، ابعاد گوناگون نيهيليسم به ترتيب بسامد نيهيليسم اجتماعي، فلسفي، اخلاقي، وجودي، سياسي، و معرفت شناسانه در اشعار شاعران موردبحث منعكس شده است. در اين ميان اشعار شاملو در نيهيليسم سياسي، فروغ فرخزاد در نيهيليسم فلسفي، و محمد زهري در نيهيليسم اخلاقي داراي بسامد بيشتري است. همچنين بسامدهاي نيهيليسم وجودي و اجتماعي تقريباً در شعر شاعران موردنظر، به يك اندازه است. گفتني است طبق جست‌وجوي نگارندگان، در اشعار احمد شاملو، محمد زهري، و نادر نادرپور شواهدي مبني بر نيهيليسم معرفتي يافت نشد و در اشعار منوچهر آتشي نيز شواهدي مبني بر نيهيليسم سياسي مشاهده نگرديد. نتيجه گيري: به نظر ميرسد اوضاع متشنج سياسي دهۀ سي و چهل، زنداني شدن شاعران، گذار جامعۀ ايران از سنت به مدرنيته، جنگ جهاني دوم، بي‌سوادي و جهالت عوام و مواردي از اين دست، نوعي نااميدي، سرخوردگي، پوچگرايي و بي معنايي را در اشعار اين دوره تزريق نمود. در اين ميان مسائل شخصي مانند روابط نافرجام عاشقانه، تنهايي، مهاجرت و غربت نيز شاعران را به سمت نوعي بي معنايي، پوچي و بي ارزشي دنيا و زندگي سوق داده است.