بررسي معاني اندام واژه ها در اصطلاحات، ضرب المثلها و باورهاي عاميانه در زبان فارسي با رويكرد شناختي

زمينه و هدف: با توجه به اهميت مفهوم‌سازي اندام واژه ها در قالب نظريۀ بدن‌مندي در زبان‌شناسي، مقالۀ حاضر به چندمعنايي اندام واژه هاي (سر، مو، گوش، لب، گلو، گردن، شكم، سينه، ناخن، پا، زبان، زانو، شانه، دهان، دنده، دندان، دماغ، چشم، خون، جگر، چانه، پيشاني، پوست، ريش، پستان، بغل، انگشت، دل، بازو، و دست) در اصطلاحات و ضرب المثلهاي فارسي پرداخته است. روش مطالعه: براي انجام اين پژوهش 2010 اصطلاح و ضرب المثل از كتابهاي كوچه شاملو، فرهنگ فارسي عاميانه ابوالحسن نجفي، فرهنگ سخن، فرهنگ معين، امثال و حكم دهخدا و فرهنگ كنايات منصور ثروت جمع آوري شد و بر مبناي اين پيكره، معاني متفاوت اندام‌ واژه ها استخراج و تحليل شد. يافته ها: مشخص گرديد كه اندام واژۀ «دل» با تعداد 269 از 2010 كاربرد در ضرب المثلها داراي بيشترين بسامد و اندام واژه هاي «بازو» و «شست» با تعداد يك و دو داراي كمترين بسامد از كل كاربرد اندام واژه ها در ضرب المثلها هستند. نتيجه گيري: اندام واژۀ «دل» بعنوان جايگاه احساسات، عواطف و اميال گوناگون مانند عشق و علاقه، وابستگي و دلبستگي، محبت و مهرباني، شفقت، صداقت، حسرت، ناراحتي، رنجش، اضطراب و نگراني، قساوت و سنگدلي، و ترس به كار رفته است. بعلاوه فرايند شناختي مانند استعاره و مجاز و دانش فرهنگي از عوامل مهم در زايايي معنا هستند.